Niedziela, 19 listopada 2017. Imieniny Elżbiety, Faustyny, Pawła

Carl Pudor - miłośnik Żuław i Wysoczyzny Elbląskiej

2013-06-01 18:00:00 (ost. akt: 2013-05-31 16:08:28)
Wnętrze Muzeum im. Carla Pudora przy ul. Garbary


Wnętrze Muzeum im. Carla Pudora przy ul. Garbary


Autor zdjęcia: Z archiwum Lecha Słodownika

W ubiegłym roku blisko 5 tysięcy elblążan wzięło udział w głosowaniu na patronów naszych tramwajów. Spośród dwunastu nazwisk wybrali sześć, ich zdaniem najbardziej zasługujących na uznanie. Na pierwszym miejscu elbląskich osobistości znalazł się Stanisław Wójcicki, następnie Ferdynand Schichau, Włodzimierz Sierzputowski, Aleksandra Gabrysiak, Czesław Klimuszko i Józef Karpiński.

Jednym z kandydatów był również Carl Pudor, urzędnik państwowy, krajoznawca, historyk i regionalista. Jego kandydatura nie zmieściła się jednak „na pudle”, ale jest nadzieja, że w przyszłości, gdy w naszym mieście pojawi się więcej wagonów tramwajowych – popularnych „ogórków”, będzie on również takim patronem. Nic nie stoi jednak dzisiaj na przeszkodzie, by w zwięzły sposób przedstawić ciekawą biografię Carla Pudora i jego zasługi dla Elbląga.

Urodził się 26.01.1855 w Dzierzgoniu, jako syn urzędnika pocztowego Carla Friedricha Pudora – burmistrza Dzierzgonia i Sztumu (zm. 1870 r. w Malborku). Jego przodkowie pochodzili z zasiedziałej na Łużycach i w Nowej Marchii rodziny pastorów i urzędników. Carl Pudor ukończył Gimnazjum Królewskie w Malborku, a następnie rozpoczął praktykę u adwokata malborskiego Horna, znanego później radcy sądowego w Elblągu. 
Był jego pomocnikiem, a w wieku 17 lat został sekretarzem zarządu malborskiego starostwa powiatowego. Powołany do wojska odbył służbę w 3 Wschodniopruskim Pułku Grenadierów w Gdańsku. W 1877 r. został sekretarzem Związku Grobli i Wałów Prawostronnego Nogatu. Mieszkał i miał swoje biuro w Krasnołęce koło Starego Pola, gdzie zajmował się regulacją stosunków wodnych w delcie Nogatu i Wisły. W 1878 r. ożenił się z Martą Arke ze Starego Monasterzyska w dawnym powiecie braniewskim.

Po rozwiązaniu Związku Wałów i Grobli Prawobrzeżnego Nogatu przeszedł na stanowisko zastępcy naczelnika założonego w 1873 r. Elbląskiego Związku Wałów i Grobli, gdzie później był jego sekretarzem i podskarbim. 
W czasie swojej pracy zawodowej położył duże zasługi na odcinku zapewnienia bezpieczeństwa przeciwpowodziowego mieszkańcom terenów Żuław położonych nad Nogatem, zwłaszcza podczas wielkich powodzi w latach 1884 – 1888. 
W 1892 r. przeniósł się na stałe do Elbląga i tutaj z miejsca zaangażował się w społecznej pracy na rzecz gospodarki komunalnej, krzewienia kultury i historii lokalnej.

W 1899 r. został elbląskim radnym miejskim, następnie zastępcą przewodniczącego rady, a od 1913 r. honorowym (nieopłacanym) radnym - aż do przejścia na emeryturę w 1926 r. Z okazji 70. jego urodzin i zasług dla Elbląga, rada miasta nadała mu tytuł Starszego Miasta. W czasie I wojny światowej został powołany do wojska i wówczas jako major rezerwy dowodził batalionem Landwehry w Malborku.

Carl Pudor największe zasługi położył jako pierwszy prezes założonego 25.03.1901 r. Towarzystwa Krzewienia Turystyki Pieszej w Elblągu i Okolicy, którego prezesem był aż do śmierci w 1927 r. Pod jego przewodnictwem elbląskie towarzystwo turystyczne stało się jednym z największych i najprężniej działającym w Niemczech. Poświęcił się bez reszty promowaniu piękna krajobrazu Wysoczyzny Elbląskiej, Żuław i samego Elbląga. Nieustannie zbierał i kolekcjonował eksponaty kultury materialnej, zabytki sztuki mieszczańskiej i chłopskiej. Na potrzeby towarzystwa i muzeum kupił kamienicę z 1624 r. przy ul. Garbary 29, która w latach 1701-1818 była siedzibą cechu kramarzy i założył w niej w 1912 r. muzeum.

Po jego śmierci muzeum to przemianowano na Muzeum im. Carla Pudora (1929). Jeszcze za jego życia muzeum pod względem wnętrza i zgromadzonych eksponatów przyrównywano do gdańskiego Domu Uphagena. Niestety, Muzeum im. C. Pudora zostało wypalone na początku lutego 1945 r. – dzisiaj jest tu puste miejsce na rogu ul. Przy Murze/Garbary, obok zachowanego dawnego Domu Modlitewnego Mennonitów. Dodać należy, iż później powstało drugie muzeum w mieście, gdy piwowar R. Ullrich sprzedał w 1924 r. swój browar przy ul. Św. Ducha 3 i wkrótce prof. Bruno Ehrlich uruchomił tutaj Muzeum Miejskie (dzisiaj Sala Ślubów USC).

Pudor odkrył dla mieszkańców Elbląga tutejszy Las Miejski, czyli popularną i uwielbianą Bażantarnię, gdzie wytyczył nowe szlaki dla wędrówek pieszych, nadał nazwy ciekawym miejscom, drzewom, kamieniom, oznaczył wszystkie interesujące miejsca i obiekty przyrody. W pobliżu Suchacza, na Wysoczyźnie Elbląskiej kupił działkę o wielkości 270 morg, gdzie wybudował stację przyrodniczą i schronisko Towarzystwa Krzewienia Turystyki Pieszej w Elblągu i Okolicy (spalone w styczniu 1945 r.).

W Suchaczu kupił również Zameczek Nadzalewowy, gdzie 21.05.1911 r. otworzył restaurację z tarasem widokowym oraz hotelem. Obecnie znajduje się tutaj Niepubliczna Szkoła Podstawowa im. Kaprów. Obok tej szkoły zachował się do chwili obecnej głaz narzutowy z Jagodna, erygowany w 1919 r. i poświęcony C. Pudorowi. Na kamieniu widniała kiedyś stosowna inskrypcja z jego nazwiskiem i opisem. Obecnie wyryta jest tam harcerska lilijka i napis: Zlot ZHP Ziemi Elbląskiej 1961.

Carl Pudor pozyskał prywatne środki na rzecz powstania i rozbudowy Towarzystwa Żeglugi Parowej obsługującego rejsy do Krynicy Morskiej. Był zastępcą prezesa, a później szefem rady nadzorczej tego towarzystwa. Wybudował nową promenadę w Krynicy Morskiej, zakład kąpieliskowy, poprawił tutejsze drogi i zelektryfikował uzdrowisko. Popierał Żeglugę Śródlądową i Elbląskie Towarzystwo Żeglugowe. Wykonał wzorcową mapę turystyczną okolic Elbląga w skali 1:25000, a jeszcze przed I wojną światową wydał duży przewodnik po Elblągu i okolicy, którego wznowienie ukazało się w 1926 r.

Po jego śmierci (12.10.1927 Elbląg) jedną z elbląskich ulic nazwano Carl Pudor-Straße, jest to dzisiejsza ulica Juliana Fałata. Syn Carla Pudora – Fritz był od 1949 r. autorem wielu tekstów na temat Elbląga i okolic drukowanych w „Zeszytach Elbląskich” pod auspicjami Wydawnictwa „Truso” w Münster (Westfalia), jak również współzałożycielem Zjednoczenia „Truso” w 1957 r. skupiającego dawnych mieszkańców Elbląga i powiatu.

Lech Słodownik

Źródło: Dziennik Elbląski

Komentarze (2) pokaż wszystkie komentarze w serwisie

Dodaj komentarz Odśwież

Zacznij od: najciekawszych najstarszych najnowszych

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB

  1. sprawiedliwy #1101537 | 37.7.*.* 2 cze 2013 08:37

    Wypadałoby dodać wzmiankę, że inicjatorem propagowania zasłużonych elblążan była Maria Kosecka. Pzdrawiam

    Ocena komentarza: warty uwagi (2) ! - + odpowiedz na ten komentarz

  2. Andrzej #1101308 | 95.141.*.* 1 cze 2013 19:50

    Dzięki pasji takich ludzi jak Pan Lech Słodownik możemy dowiedzieć się nie tylko o historii naszego miasta ale także o ludziach którzy ją tworzyli. Panie Lechu, wykonuje Pan kawał dobrej roboty ! ! !

    Ocena komentarza: warty uwagi (1) ! - + odpowiedz na ten komentarz