Wtorek, 5 lipca 2022. imieniny: Antoniego, Bartłomieja, Karoliny

To trzeba zobaczyć: Most, źródełko i dziurawy zamek, czyli wycieczka do Pieniężna

2022-06-18 11:43:00 (ost. akt: 2022-06-18 11:42:49)

Autor zdjęcia: Aleksandra Szupieńko

Mówi się, że to perełka w koronie Warmii. I trudno nie zgodzić się z tym stwierdzeniem. To małe miasteczko może pochwalić się ciekawymi zabytkami i przepiękną przyrodą. To obowiązkowy punkt na mapie dla miłośników historycznych Prus Wschodnich.

Pieniężno to małe miasteczko na Warmii liczące około trzech tysięcy mieszkańców i często określane mianem Feniksa, który podnosi się z popiołów. A to za sprawą licznych najazdów, bombardowań i plądrowań, które od wieków nawiedzały tę miejscowość, by po każdym upadku odrodziła się na nowo. Niektórzy doszukiwali się nawet klątwy w pierwotnej nazwie miasta — Melcekuke, co w wolnym tłumaczeniu oznacza Czarci Las (melco, malko — las, zarośla; kuke — czart, diabeł). Kto wie? Przecież w każdej legendzie jest podobno ziarnko prawy. Odkryte tu cmentarzysko wskazuje na to, że Pieniężno należy do prastarych osad i stanowiło prawdopodobnie pogańskie miejsce kultu duchów podziemnych.

Niemieccy koloniści osadzeni w Pieniężnie po lokacji miasta przez Krzyżaków przyswoili nazwę miejscowości fonetycznie jako Mehlsack („worek mąki”). Nazwa ta w spolszczonej formie Melzak lub Mąkowory funkcjonowała do roku 1947. Srebrne worki mąki widnieją w herbie Pieniężna, który znalazł się na pieczęci miejskiej z XIV wieku. W 1947 nazwę zmieniono na Pieniężno, na cześć Seweryna Pieniężnego juniora – wydawcy przedwojennej Gazety Olsztyńskiej i wybitnie zasłużonego działacza Warmii. Co ciekawe, postać ta nie miała tak naprawdę nic wspólnego z miasteczkiem. W 2021 roku odsłonięto tablicę upamiętniającą patrona miasta.

Niszczejący zamek


Jednym z najciekawszych obiektów znajdujących się w Pieniężnie jest zamek Kapituły Warmińskiej, zbudowany przez biskupów warmińskich w pierwszej połowie XIV wieku. W 1518 i 1519 roku zamieszkiwał w nim Mikołaj Kopernik. Zabytkowa budowla niszczeje od lat. Co ciekawe, w 2016 roku dziurawy dach zamku stał się inspiracją dla zespołu TARAKA, znanego obecnie głównie z utworu „Podaj rękę Ukrainie”, zaśpiewanego na Majdanie w 2014 roku. W zamku TARAKA nagrał teledysk do piosenki „In the rain”. Podsumowując — okazuje się, że nawet dziura w dachu może mieć swoje pięć minut. Na szczęście dla zamku, a niekoniecznie dla inwencji twórczej artystów, dziura w ostatnim czasie została załatana.
Niszczejący zamek stał się planem teledysku do utworu zespołu
Fot. UM Pieniężno
Niszczejący zamek stał się planem teledysku do utworu zespołu

Pozostałe zabytki warte uwagi to: ratusz z XIV–XV wieku, kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła z XIV wieku, wieża kościelna z lat 1844–1851 i zabytkowa wieża ciśnień z 1905 roku. Dla mieszkańców gminy Pieniężno oraz sąsiednich miejscowości, którzy zostali licznie przesiedleni na te tereny w ramach akcji „Wisła”, istotnym elementem miasteczka jest cerkiew grekokatolicka pw. św. Michała, słynąca z pięknych nabożeństw.

Ale to nie wszystko. Jedną z niezaprzeczalnych atrakcji Pieniężna jest Muzeum Etnograficzne księży werbistów – misjonarzy. Kupując bilet wstępu, można poznać cały świat w ciągu zaledwie godziny. Muzeum posiada eksponaty ze wszystkich kontynentów: stroje, figurki, instrumenty muzyczne, a nawet buty szamana. Cóż — nie trzeba jechać do Nowej Gwinei czy Afryki — wystarczy odwiedzić Muzeum Misyjne w Pieniężnie na Warmii.

Dolina Rzeki Wałszy


Często przeglądając różne blogi podróżnicze, można przeczytać, że nie warto jechać do Pieniężna ani jego okolic — to nieprawda. Niezaprzeczalną atrakcją gminy jest Dolina rzeki Wałszy. Jest to jeden z najstarszych rezerwatów w Europie – podlegał ochronie już w roku 1907. Wałsza jest niewielką rzeką, o nietypowym — jak na niziny — górskim charakterze. Na terenie rezerwatu, trzy kilometry od Pieniężna znajduje się zabytkowa kapliczka ufundowana w 1826 roku przez rodzinę Ghermnów. Nazwano ją Kapliczką przy Cudownym Źródle. A wszystko za sprawą źródła siarczano-żelazistego, któremu przypisuje się właściwości lecznicze. Ze strumieniem wiąże się legenda, której przekaz mówi, iż w czasie pożogi wojennej kilku chorych, którzy nie mogli ratować się ucieczką, schroniło się w pobliżu dzisiejszej kapliczki i, żywiąc się leśną roślinnością i pijąc wodę ze źródła — pomimo niesprzyjających warunków — w szybkim tempie wracali do zdrowia. Swoje uzdrowienie przypisali cudownym właściwościom wody, którą pili. Według innego przekazu ludowego woda przywróciła ślepcowi wzrok. Ludzie, wierząc w cudowną moc źródła, odbywali do niej liczne pielgrzymki, zwłaszcza po uroczystościach odpustowych. Wielu okolicznych mieszkańców wciąż mocno wierzy w uzdrawiającą moc wody i regularnie przychodzi na teren rezerwatu, by uzupełnić jej zapas. Współczesne badania chemiczne wykazały, że woda ma rzeczywiście właściwości lecznicze.
Przed II wojną światową teren rezerwatu był jedynym zadrzewionym obszarem w pobliżu uzdrowiskowej miejscowości, jaką było wówczas miasto Pieniężno
Fot. Aleksandra Szupieńko
Przed II wojną światową teren rezerwatu był jedynym zadrzewionym obszarem w pobliżu uzdrowiskowej miejscowości, jaką było wówczas miasto Pieniężno

Fot. pl.wikipedia.org


Most kolejowy


Nad rzeką Wałszą, nad doliną rezerwatu wznosi się prawdopodobnie najwyższy czynny most kolejowy w Polsce. Ma 28 metrów wysokości i został oddany do użytku w 1884 roku wraz z jednotorową linią kolejową, łączącą Pieniężno z Braniewem. W 1945 most został wysadzony — jak się łatwo domyśleć — przez Niemców. Most odbudowano i oddano do użytku w marcu 1951 roku, obecnie linia kolejowa obsługuje pociągi na trasie Olsztyn – Braniewo. Przejażdżka kolejowa przez ponad 150-metrowy most, w dole płynąca rzeka z jasną zielenią nadbrzeżnych łąk i ciemną zielenią zarośli i drzew oraz strome zbocza doliny — to z pewnością prawdziwa uczta zmysłów dla podróżnych.
Most kolejowy w Dolinie rzeki Wałszy ma 28 metrów wysokości  i jest prawdopodobnie
Fot. Aleksandra Szupieńko
Most kolejowy w Dolinie rzeki Wałszy ma 28 metrów wysokości i jest prawdopodobnie

Nie tylko kapliczki


Stałym elementem krajobrazu gminy Pieniężno są liczne budowle małej architektury sakralnej. Często charakteryzując Warmię, wymienia się przydrożne kapliczki, zapominając o krzyżach, których też jest naprawdę sporo. W samej gminie Pieniężno jest ponad 200 kapliczek, krzyży i figur przydrożnych. Krajobraz ten w wielu miejscach nieprzekształcony i zawierający wiele elementów stanu pierwotnego jest bardzo ciekawy do turystycznego odkrywania. W często dzikiej i pustej scenerii widok samotnego krzyża czy kapliczki wymusza szereg pytań egzystencjalnych. Ich liczna obecność przy drogach gminy Pieniężno dla wielu staje się drogowskazem zarówno ziemskim, jak i niebiańskim.
Kapliczki, mimo że często usytuowane na uboczu, są pod ciągłą opieką mieszkańców
Fot. IP
Kapliczki, mimo że często usytuowane na uboczu, są pod ciągłą opieką mieszkańców