Dwa odzyskane starodruki wracają do Elbląga

Zaginione po II wojnie zabytkowe księgi z Biblioteki Elbląskiej wracają do macierzystych zbiorów. Dwa starodruki medyczne „Pharmacopoeia” i „Praxis medica” zostały przekazane przez sekretarza stanu w MKiDN Macieja Wróbla dyrektorowi Biblioteki Elbląskiej im. Kamila Cypriana Norwida Jackowi Nowińskiemu - podał resort kultury.

Jak poinformowano na stronie resortu, we wtorkowej uroczystości, która odbyła się w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, uczestniczyli również dotychczasowi posiadacze ksiąg.

Książki należały pierwotnie do rodziny Heinricha Loitza, który w połowie XVII w. przekazał rodzinny księgozbiór bibliotece Gimnazjum Elbląskiego. W 1772 r. Gimnazjum Elbląskie przestało istnieć, a jego biblioteka stała się zaczątkiem Stadtbibliothek zu Elbing. W zachowanych do dziś katalogach tej instytucji można odnaleźć zapisy o obu odzyskanych drukach.

W zniszczonym po II wojnie światowej Elblągu nie było miejsca, w którym można było bezpiecznie przechowywać zbiory biblioteczne, dlatego postanowiono przekazać je w depozyt do biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

„W 1947 r. przewieziono do Torunia ok. 65 tys. książek. Można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że utrata obu starodruków nastąpiła podczas transportu zbiorów wagonami kolejowymi. Osiemnaście skrzyń z najcenniejszymi starodrukami wywieziono wówczas w nieznanym kierunku. Pomimo kilkukrotnie wznawianego śledztwa, nie udało się ich odnaleźć” - podkreślił resort.

W 1981 r. oba egzemplarze znalazły się w obrocie antykwarycznym w Warszawie i zostały zakupione – wraz z dziesięcioma innymi pozycjami – przez włoskiego antykwariusza, który zostawił je w Polsce pod opieką znajomych – Anny i Janusza Kowalskich. „Ponieważ stan wojenny uniemożliwił przewóz książek do Włoch, antykwariusz zdecydował o pozostawieniu ich w Polsce i podarował je pp. Kowalskim. Obie zabytkowe książki pozostawały w ich prywatnych zbiorach przez 45 lat” - zaznaczono.

Starodruk zatytułowany „Pharmacopoeia Medicamentorum Omnium…” autorstwa Anutisa Foesiusa, wydany w Bazylei w 1562 r., został wystawiony na sprzedaż w styczniu br. w jednym z warszawskich antykwariatów. Dyrektor Biblioteki Elbląskiej, jak podano, poinformował Ministerstwo o aukcji. Na fotografiach rozpoznano pieczęć Gimnazjum Elbląskiego oraz odręczne wpisy własnościowe, co pozwoliło potwierdzić pochodzenie egzemplarza. Na wniosek Wydziału ds. Restytucji Dóbr Kultury wstrzymano przygotowania do sprzedaży.

Pracownicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego skontaktowali się z posiadaczami książki, którzy – po przejrzeniu swoich zbiorów – poinformowali o posiadaniu drugiego starodruku „Praxis medica” z 1616 r., autorstwa Remberta Dodoensa, noszącego analogiczne oznaczenia własnościowe jak „Pharmacopoeia”.

„W wyniku rozmów z ekspertami z Ministerstwa i po zapoznaniu się z zebranymi w toku sprawy dokumentami, pp. Kowalscy zdecydowali się na przekazanie obu starodruków Skarbowi Państwa i opowiedzieli o tym, w jaki sposób książki znalazły się w ich posiadaniu” - dodano na stronie resortu.