"Na twarzy zomowca widać było wysiłek - myślał". 13 grudnia 1981

Nie jestem jeszcze w wieku, w którym lepiej pamięta się to, co robiło przed 30 laty, niż to, co zdarzyło się rano, ale dzień 13 grudnia 1981 roku mógłbym opisać z dokładnością co do minuty — wspomina Łukasz. Pięćdziesięcioletni mężczyzna, dzisiaj zażywny elblążanin, był wówczas młodym studentem.



— Nie byłem puszczykiem — zarzeka się nasz rozmówca. — Absolutnie nie miałem żadnych przeczuć, że komuna szykuje coś takiego jak stan wojenny. O masowych internowaniach, delegalizacji Solidarności nie śniło mi się nawet w najczarniejszych snach — twierdzi, dodając jednak, że na jedną, dość drobną rzecz, nie może sobie dotąd odpowiedzieć.

— Dokładnie pamiętam nie tylko 13 grudnia, ale także, co dziwne, dzień poprzedni. Na przykład film w telewizji - było to "Wahadełko" z Januszem Gajosem — mówi mężczyzna.


Łukasz oglądał ten film w Lublinie - w 1981 roku studiował na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Był uczestnikiem strajku studenckiego.

— Gdy 13 grudnia dowiedziałem się, że Jaruzelski ogłosił stan wojenny, zaraz pojechałem na uczelnię. Przed drzwiami wejściowymi kłębił się tłum moich kolegów i koleżanek. Atmosfera była gorąca — wspomina elblążanin.

Gdy przed wejściem pojawił się oficer, jak sądzono komisarz WRON (Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego) na KUL, jakiś rozgorączkowany student poradził, by wojskowego... zamknąć i trzymać jako zakładnika.

Gorąco było wówczas nie tylko w Lublinie. Marek, kolega Łukasza ze szkoły średniej, który studiował wtedy na Politechnice Gdańskiej, wspominał po latach pomysł, na jaki wpaść miał jeden z asystentów PG.


— W trakcie dyskusji wspomniał, że można dość prosto zrobić działko laserowe i ustawić je na wprost drzwi wejściowych — opowiadał Łukaszowi, gdy spotkali się, w styczniu 1982 roku, w Elblągu.

— Spotkaliśmy się w trakcie zakupów w sklepie spożywczym przy ulicy Moniuszki — mówi Łukasz. — Nie zajęło to nam dużo czasu, bo i towaru nie było. Kupiłem twaróg, ocet, chleb i ser cheddar. Co ciekawe, wtedy można było go dostać bez problemu, a teraz jest tylko cheddar zagraniczny - bardzo drogi, ale to tylko taka uwaga na marginesie — wspomina elblążanin.

Łukasz był w Elblągu już 15 grudnia. KUL, podobnie jak inne uczelnie, zawiesił zajęcia.

— Wracałem do domu "Strzałą Północy", tak powszechnie określano wówczas pociąg z Lublina do Gdyni. Jadąca przez Olsztyn osobówka zatrzymywała się po drodze na każdej praktycznie stacji — opowiada.

Razem z Łukaszem jechała grupka jego kolegów.

— Daliśmy wszystkie bilety jednej osobie, by reszta mogła choć na chwilę zmrużyć oczy — opowiada. — Jak się okazało, było to groźne dla władzy.

Około północy w przedziale zjawił się konduktor, któremu towarzyszył zomowiec [ZOMO - Zmilitaryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej - przyp. wch].

— Przy boku miał długą pałkę. Zomowcy nosili takie nie od parady. Nie bez powodu określało się ich wówczas, jako "bijące serce partii" — wspomina Łukasz.

Zomowiec przyglądał się podejrzliwie biletom. Długo oglądał każdy kartonik. Na twarzy widać było wysiłek. W końcu coś wymyślił.
— Kazał, by każdy pasażer wziął swój bilet do ręki, a potem zebrał je powtórnie. "Teraz jest dobrze" - powiedział — opowiada elblążanin.

W ciągu kolejnych miesięcy Łukasz miał jeszcze wiele spotkań z zomowcami. Tym razem już w Elblągu.


— Pokazanie się na mieście w czapce studenckiej, a ich noszenie należało wówczas do studenckiego sznytu, praktycznie przesądzało, że będzie się zatrzymanym — mówi. — W maju 1982 roku zatrzymał mnie, w okolicy pomnika grudnia 70, patrol zomowców. Zażądali legitymacji studenckiej. Gdy ją podałem, jeden z funkcjonariuszy zaczął odrywać kartkę od okładki. Chciał zobaczyć, co jest pod nią. Nie wiedział, biedaczyna, że legitymacja ma tylko środek.

Witold Chrzanowski