Jak w Elblągu powstał futbol?

Oczywiście dla potrzeb rozgrywek piłkarskich potrzebne były boiska. Elbląg miał sporo szczęścia w tej kwestii, ponieważ miejscowe drużyny były wspierane finansowo przez następców przemysłowego magnata Ferdynanda Schichaua, którzy na cel budowy pierwszego boiska piłkarskiego przeznaczyli 15 tysięcy marek.

Pierwszy związek piłkarski w Niemczech został założony w 1878 r. w Hanowerze, a pierwsze mistrzostwa wewnątrzkrajowe rozegrano w 1903 r. Rok później w Zagłębiu Rury powstał znany klub piłkarski Schalke 04, zwany klubem górników z Gelsenkirchen lub „klubem Polaków”.

Niespełna rok później, a dokładnie w 8 listopada 1905 r., został założony Elbląski Klub Piłkarski EFC (Elbinger Fußball-Club 05). Z początku miał tylko 20 członków - na ogół uczniów miejscowych szkół. Wkrótce zmienił swoją nazwę na Elbląski Związek Sportowy – ESV (Elbinger Sport-Verein). Pierwszym, większym meczem mistrzowskim w Elblągu, był mecz rozegrany 1 kwietnia 1906 r. z drużyną FC Królewiec. Elblążanie przegrali.

Natomiast w rewanżu z tą samą drużyną, a więc pierwszym meczem „na wyjeździe” 30 września 1906 r., w Królewcu elblążanie wygrali strzelając … 32 bramki! Miesiąc później elblążanie rozegrali mecz towarzyski w Grudziądzu, w którym wygrali 3:2. Istotne znaczenie dla piłkarstwa w prowincji wschodniopruskiej było powstanie 26 stycznia 1908 r. w Elblągu Bałtyckiego Związku Sportów na Trawie i Sportów Zimowych. [piano]
Członkami tego związku były kluby piłkarskie z Gdańska, Elbląga, Grudziądza i Kwidzyna. W dużym ośrodku przemysłowym, jakim był ówczesny Elbląg, w 1910 r. założono dwa nowe kluby piłkarskie: „Hanza” i Związek Sportowy „Viktoria”, które z miejsca przystąpiły do niemieckiego związku piłki nożnej. A więc w mieście były już trzy kluby piłkarskie w mieście, które należały do tzw. Grupy Wschodniej Bałtyckiego Związku Sportów Zimowych i na Trawie. Piłka nożna znajdowała wielu fanów i chętnych do gry. Nic dziwnego, że już w latach 1912-1914 rozegrano sześciokrotnie mistrzostwa piłkarskie o tytuł mistrza Prus Zachodnich. Oczywiście dla potrzeb rozgrywek piłkarskich potrzebne były boiska. Elbląg miał sporo szczęścia w tej kwestii, ponieważ miejscowe drużyny były wspierane finansowo przez następców przemysłowego magnata Ferdynanda Schichaua, którzy na cel budowy pierwszego boiska piłkarskiego przeznaczyli 15 tysięcy marek. Boisko to powstało w obrębie Dworca Wschodniego – dzisiaj tereny zajmowane przez PKS. Dobrze rozwijający się sport piłkarski został na kilka dobrych lat przerwany w wyniku I wojny światowej. Po jej zakończeniu i powstaniu tzw. polskiego korytarza, Elbląg został odcięty od piłkarstwa niemieckiego i zmarginalizowany. Dopiero w 1930 r. pod auspicjami elbląskiego Policyjnego Związku Piłkarskiego rozegrano mistrzostwa „marchii pogranicznych”.
Po przejęciu władzy przez nazistów powstały nowe kluby piłkarskie skupiające żołnierzy Wehrmachtu, policjantów jak również robotników zakładów przemysłowych. Po wybuchu II wojny światowej i włączeniu Gdańska do tzw. Prowincji Gdańsk–Prusy Zachodnie, sport piłkarski został zreorganizowany. Powstały nowe okręgi piłkarskie, z których najsilniejszy był okręg II, obejmujący Toruń, Chełmno i Solec Kujawski. To właśnie policyjna drużyna toruńska pokonała 27 kwietnia 1941 r. aż 4:0 Viktorię Elbląg, co było nie lada sensacją.
W tym czasie regularne prowadzenie ligi piłkarskiej napotykało już duże trudności – trwała bowiem wojna i młodzi mężczyźni byli powoływani do Wehrmachtu. Większość rozgrywanych spotkań miała więc charakter towarzyski. Ulubionymi i cieszącymi się wielkim zainteresowaniem fanów piłki nożnej były spotkania między poszczególnymi miastami. Na tę okazję montowano z miejscowych drużyn wspólną reprezentację. Ówczesne derby takich miast jak Gdańsk – Gdynia, czy Toruń – Bydgoszcz były sporym wydarzeniem sportowym. Również Elbląg nie pozostawał w tyle i miejscowa reprezentacja pokonała w sierpniu 1943 r. reprezentację Poznania w stosunku 4:3.
Pod koniec wojny rozgrywki ligowe na obszarze tzw. Gau Gdańsk–Prusy Zachodnie, zreorganizowano w rozgrywki klasy okręgowej.
W ówczesnym Elblągu wielkim wydarzeniem piłkarskim było spotkanie rozegrane latem 1940 r. między mistrzem Niemiec – Schalke 04 a reprezentacją miasta. Na mecz przybyło ponad 6 tysięcy fanów piłki nożnej. „Górników z Gelsenkirchen”, bo tak nazywano piłkarzy Schalke 04, poprowadził do walki legendarny już wówczas Ernst Kuzzora. W drużynie gości zagrali: Bernhard Klodt bramkarz), Ernst Kuzzora, Otto Tibulski, Dieter Burdenski, Schuh, Füller, Eppenhoff, Ernst Kalwitzki, Hinz, Gabriel i Willi Dargaschewski. Na nowym boisku przy Jahn-Schule (dzisiaj boisko „Olimpii”) elblążanie polegli aż 1:10. Honorową bramkę dla miejscowych strzelił Kurt Erdt z Hanzy Elbląg.
Zamieszczone do artykułu zdjęcie przedstawia Na pierwszym planie wspomniane boisko trawiaste i drużyna młodzieżowa Victorii Elbląg (po prawej – w „pasiakach”), a po lewej, w ciemnych strojach, drużyna młodzieżowa z Iławy – rozgrywki ligowe 1938/1939. Jak widać, niektórzy z młodych piłkarzy „pozdrawiają Führera” w charakterystycznym wówczas geście.
Lech Słodownik