Poznaj z Magdaleną Pasewicz fakty i mity o Kolei Nadzalewowej

Pełna ciekawostek, obalająca mity i fałszywe informacje, a oparta na historycznych źródłach, do których nikt nie sięgał. Taka ma być pierwsza książka o Kolei Nadzalewowej. Pisze ją Magdalena Pasewicz-Rybacka z Uniwersytetu Gdańskiego.



Kolej Nadzalewowa uważana była dawniej za jedną z najpiękniejszych atrakcji regionu. Chociaż dzisiaj już nieczynna, to wciąż ma duże grono miłośników, a próby jej ponownego uruchomienia rozpalają wielkie emocje. Jeśli wydaje nam się, że o tej zabytkowej linii wiemy dużo, to niebawem możemy się miło rozczarować.

Zabytkową kolej „na tapetę” wzięła Magdalena Pasewicz-Rybacka, doktorantka historii na Uniwersytecie Gdańskim. Niebawem ukaże się jej książka o Haffuferbahn, czyli Kolei Nadzalewowej. Naszpikowana ciekawostkami, obalająca niektóre znane teorie, a przede wszystkim oparta na materiałach historycznych, do których nikt dotąd nie sięgał, m.in. na niemieckich rękopisach z lat 1892-1911.

— Jeżeli od czegoś należałoby zacząć temat Haffuferbahn, to przede wszystkim od nazwy. Bo chociaż na pierwszy rzut oka wszystko wydaje się oczywiste, to ona też może kryć w sobie małe tajemnice — pisze Magdalena Pasewicz-Rybacka na blogu. 
— Pomysłodawcy linii, na szczęście, nie wzięli przykładu z wielu innych kolei, których nazwę tworzono w oparciu o miejscowości, gdzie znajdowały się stacje początkowe i końcowe, a niekiedy także pośrednie. (...) Twórcy odwołali się natomiast do najbliższego otoczenia, a konkretnie – do Zalewu Wiślanego, zwanego wówczas Frisches Haff. Tak powstała wdzięczna nazwa Haffuferbahn, łącząca w sobie trzy elementy: Haff (zalew), Ufer (brzeg) oraz Bahn (kolej), zawierająca w sobie wszystko, co nowa trasa mogła zaoferować.

W przygotowywanej książce znajdzie się więcej tego typu faktów i ciekawostek z historii tej kolejowej trasy. 

— Myślę, że dla wielu czytelników będą to nowe, dotychczas nieznane informacje. Będzie mowa m. in. o założycielach spółki kolejowej, o sporze wokół kadyńskiego przystanku oraz o tym, jak świętowano uruchomienie kolei — zapowiada Magdalena Pasewicz-Rybacka.


Autorka przyjrzy się również w książce rozbieżnościom daty otwarcia Kolei Nadzalewowej, jakie można odnaleźć w opracowaniach naukowych czy w internecie. Rozciągają się one między 1867 a 1902 rokiem, a 35 lat różnicy to naprawdę sporo. 

— Należy zacząć od tego, że rok 1867 (wymieniony np. w jednym z opracowań konserwatorskich), jest datą totalnie fantastyczną i nie mam pojęcia, co autor miał na myśli. W latach sześćdziesiątych, jakkolwiek w niektórych głowach mógł kiełkować pomysł poprowadzenia samodzielnej linii kolejowej wzdłuż zalewu – pomijam wcześniejszy pomysł budowy odcinka Kolei Wschodniej na tejże trasie – nie było jeszcze żadnych konkretnych planów odnośnie tej inwestycji — pisze w rozdziale pt. „35 lat różnicy”.


Poszukiwanie materiałów do książki nie było łatwe. 

— Do tej pory nikt nie zajmował się szerzej tym tematem. Wzmianki na temat HUB znajdują się zazwyczaj w publikacjach dotyczących całej sieci kolejowej w dawnej prowincji pruskiej (późniejszych Prusach Wschodnich). Częściej można je odnaleźć w wydawnictwach niemieckich niż polskich, choć istnieje też kilka artykułów poświęconych wyłącznie tej linii – jak znany pewnie wszystkim miłośnikom HUB artykuł Gerharda Gommela w „Pangritz Kurier”. Niestety, poza nielicznymi wyjątkami informacje dotyczące kolei są dość lakoniczne, a niekiedy nawet nieprawdziwe. 


Źródłami Magdaleny Pasewicz-Rybackiej były m.in. stare przewodniki, informatory, prasa. 

— Najbardziej czasochłonne jest analizowanie dzienników. Trzeba przejrzeć wszystkie numery, dzień po dniu, a nierzadko zdarzają się sytuacje, kiedy w danym miesiącu nie ma ani jednej wzmianki o HUB. Najcenniejsze są jednak zbiory archiwalne, do tej pory udało mi się odnaleźć dokumenty dotyczące funkcjonowania Kolei Nadzalewowej z lat 1892-1911. Trudność polega nie tylko na tym, że są one spisane w języku niemieckim nieco innym od współczesnego, ale też na tym, że w znakomitej większości są to rękopisy — mówi Magdalena Pasewicz-Rybacka. 


Praca nad książką jeszcze trwa. Zakończy się we wrześniu br.

— Publikacja obejmie okres od połowy XIX wieku (gdy powstawały pierwsze projekty budowy tej linii) do II wojny światowej, czyli czasy, kiedy Kolej Nadzalewowa funkcjonowała w ramach niemieckiej sieci kolejowej. W przyszłości chciałabym się zająć także latami powojennymi, czyli polskim okresem historii tej linii. Opowiadała mi o nim babcia, dawniej często korzystająca z tego połączenia. Wtedy z pewnością przydatne będą wspomnienia także mieszkańców nadzalewowych miejscowości — wyjaśnia pani Magdalena.

Autorka prosi wszystkie osoby, które chciałby się podzielić swoimi wspomnieniami o Kolei Nadzalewowej, jak również zdjęciami związanymi z koleją o kontakt przez bloga: www.haffbahn.com lub przez mail: [email protected]. Przedsmak tej publikacji możemy poznać wchodząc na założonego przez panią Magdalenę bloga, poświęconego Kolei Nadzalewowej: www.haffbahn.com.


Anna Dawid



[media]322826[/media] Dworzec kolejowy w Tolkmicku