Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: L jak lilia złotogłów
2024-07-13 10:00:00(ost. akt: 2024-07-12 16:51:52)
Lilia złotogłów (Lilium martagon) to gatunek uznany w Polsce za zagrożony wyginięciem, objęty ochroną ścisłą, a więc nie można zrywać jej okazów, ani wykopywać cebulek. Jednocześnie to jedna z najpiękniej kwitnących roślin dziko rosnących na Wysoczyźnie Elbląskiej.
Wysoczyzna Elbląska zaskakuje tajemniczymi leśnymi ścieżkami i panoramicznymi widokami. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez najbardziej atrakcyjne turystycznie wzgórza między Elblągiem a Tolkmickiem, dlatego poświęcamy im cykl „Poznaj Wysoczyznę Elbląską od A do Z!”, który specjalnie dla naszych Czytelników tworzy zespół Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej.
L jak lilia złotogłów
Lilia złotogłów (Lilium martagon) to gatunek uznany w Polsce za zagrożony wyginięciem, objęty ochroną ścisłą, a więc nie można zrywać jej okazów, ani wykopywać cebulek. Jednocześnie to jedna z najpiękniej kwitnących roślin dziko rosnących na Wysoczyźnie Elbląskiej. Na naszym terenie lilia złotogłów występuje rzadko. Rośnie w lasach liściastych (zwłaszcza bukowych), iglastych i zaroślach. Lubi półcień i przeciętnie wilgotne gleby o odczynie obojętnym lub zasadowym. Jej stanowiska są prawie w całej Polsce, najwięcej na południu (szczególnie w Karpatach i Sudetach) i na wschodzie kraju.
Leluja, maśleszka, zawojek
Druga część nazwy: złotogłów pochodzi od bardzo charakterystycznej cebuli tej lilii, złożonej z licznych, żółtych, dachówkowato (szyszkowato) ustawionych jajowatych łusek (z dołu są najstarsze łuski, u góry – najmłodsze). Cebula może mieć nawet do 8 cm średnicy. Ponieważ lilia złotogłów często rośnie w górach, nosi też ludowe nazwy: leluja, maśleszka, zawojek lub po prostu złotogłów i jej motyw był wykorzystywany w sztuce ludowej. Warto wiedzieć, że motyw lilii złotogłów wprowadził do zdobnictwa podhalańskiego (hafty, meble, budynki itp.) w XIX wieku Witkiewicz.
Druga część nazwy: złotogłów pochodzi od bardzo charakterystycznej cebuli tej lilii, złożonej z licznych, żółtych, dachówkowato (szyszkowato) ustawionych jajowatych łusek (z dołu są najstarsze łuski, u góry – najmłodsze). Cebula może mieć nawet do 8 cm średnicy. Ponieważ lilia złotogłów często rośnie w górach, nosi też ludowe nazwy: leluja, maśleszka, zawojek lub po prostu złotogłów i jej motyw był wykorzystywany w sztuce ludowej. Warto wiedzieć, że motyw lilii złotogłów wprowadził do zdobnictwa podhalańskiego (hafty, meble, budynki itp.) w XIX wieku Witkiewicz.
Nocą przyciąga motyle
Lilia złotogłów, jak wszystkie inne lilie, jest rośliną cebulową. Z cebuli wyrasta prosta łodyga, o wysokości do 40 do nawet 150 cm. Liście są podłużne, górne i dolne na łodydze są ustawione skrętolegle, natomiast środkowe prawie okółkowo. Dość duże kwiaty (o średnicy 4-5 cm) pojawiają się w czerwcu i lipcu, czasem jeszcze w sierpniu. Zwisają w dół, są brudnoróżowoczerwone (lub, jak inni autorzy to określają: barwy ciemnoróżowej do różowopurpurowej), ciemno nakrapiane i rosną zazwyczaj po 3 do 12 na jednej łodydze. Roztaczają silną woń, zwłaszcza wieczorem i w nocy, przywabiając nocne motyle. Zapylane są przez motyle z rodziny zawisakowatych, które mają długie trąbki i spijają nektar w locie. Poza motylami nocnymi, lilie może zapylać także dzienny motyl ze wspomnianej już rodziny zawisakowatych – fruczak gołąbek, zwany „polskim kolibrem”. Ale jeśli motyli nie ma (bo np. pogoda jest niekorzystna), kwiaty mogą zapylić się własnym pyłkiem. Owocem jest torebka z nasionami, które rozsiewa wiatr. Lilia również może rozmnażać się wegetatywnie, poprzez wytwarzanie nowych cebulek u nasady cebuli macierzystej. Lilia jest rośliną wieloletnią, zimującą w postaci cebuli. Rośnie wolno: nasiona kiełkują w kolejnym roku po wysianiu, wytwarzając liścień tylko częściowo wychodzący spoza bielma nasienia. Normalny liść odziomkowy rośnie dopiero w kolejnym roku, podobnie jak pierwsze korzenie przybyszowe. Roślina rozwija się przez kilka następnych lat, wytwarzając rokrocznie tylko jeden liść i zwiększając objętość cebuli, zanim powstanie ulistniony pęd kwiatowy i pojawią się kwiaty. Potem okaz kwitnie rokrocznie, nawet przez kolejnych kilka lat.
Lilia złotogłów, jak wszystkie inne lilie, jest rośliną cebulową. Z cebuli wyrasta prosta łodyga, o wysokości do 40 do nawet 150 cm. Liście są podłużne, górne i dolne na łodydze są ustawione skrętolegle, natomiast środkowe prawie okółkowo. Dość duże kwiaty (o średnicy 4-5 cm) pojawiają się w czerwcu i lipcu, czasem jeszcze w sierpniu. Zwisają w dół, są brudnoróżowoczerwone (lub, jak inni autorzy to określają: barwy ciemnoróżowej do różowopurpurowej), ciemno nakrapiane i rosną zazwyczaj po 3 do 12 na jednej łodydze. Roztaczają silną woń, zwłaszcza wieczorem i w nocy, przywabiając nocne motyle. Zapylane są przez motyle z rodziny zawisakowatych, które mają długie trąbki i spijają nektar w locie. Poza motylami nocnymi, lilie może zapylać także dzienny motyl ze wspomnianej już rodziny zawisakowatych – fruczak gołąbek, zwany „polskim kolibrem”. Ale jeśli motyli nie ma (bo np. pogoda jest niekorzystna), kwiaty mogą zapylić się własnym pyłkiem. Owocem jest torebka z nasionami, które rozsiewa wiatr. Lilia również może rozmnażać się wegetatywnie, poprzez wytwarzanie nowych cebulek u nasady cebuli macierzystej. Lilia jest rośliną wieloletnią, zimującą w postaci cebuli. Rośnie wolno: nasiona kiełkują w kolejnym roku po wysianiu, wytwarzając liścień tylko częściowo wychodzący spoza bielma nasienia. Normalny liść odziomkowy rośnie dopiero w kolejnym roku, podobnie jak pierwsze korzenie przybyszowe. Roślina rozwija się przez kilka następnych lat, wytwarzając rokrocznie tylko jeden liść i zwiększając objętość cebuli, zanim powstanie ulistniony pęd kwiatowy i pojawią się kwiaty. Potem okaz kwitnie rokrocznie, nawet przez kolejnych kilka lat.
Lecznicza i trująca
Lilia złotogłów występuje w Europie i Azji. Dawniej była stosowana w lecznictwie ludowym, ale trzeba pamiętać, że jest to równocześnie roślina trująca (zawiera saponiny i flawonoidy). We wschodniej tradycyjnej medycynie (Chiny, Tybet, Mongolia, Syberia) stosowano ją do leczenia bolących zębów i jako środek przeciwzapalny, stosowany wewnętrznie, do leczenia wrzodów żołądka i zewnętrznie, na rany, skaleczenia, czyraki i owrzodzenia. Jadalne są cebulki, które w starożytnej Grecji dodawane były do mąki do wypieku chleba. Do tej pory na Syberii cebulki te są wykorzystywane w kuchni. Ponadto w Jakucji suszone i sproszkowane cebulki są dodawane do owsianki, podczas gdy w Kirgistanie są stosowane w produkcji sera owczego. Lilia jest też chętnie zjadana przez sarny i jelenie. Dawniej wierzono, że potrafi ochronić ludzi przed demonami.
Lilia złotogłów występuje w Europie i Azji. Dawniej była stosowana w lecznictwie ludowym, ale trzeba pamiętać, że jest to równocześnie roślina trująca (zawiera saponiny i flawonoidy). We wschodniej tradycyjnej medycynie (Chiny, Tybet, Mongolia, Syberia) stosowano ją do leczenia bolących zębów i jako środek przeciwzapalny, stosowany wewnętrznie, do leczenia wrzodów żołądka i zewnętrznie, na rany, skaleczenia, czyraki i owrzodzenia. Jadalne są cebulki, które w starożytnej Grecji dodawane były do mąki do wypieku chleba. Do tej pory na Syberii cebulki te są wykorzystywane w kuchni. Ponadto w Jakucji suszone i sproszkowane cebulki są dodawane do owsianki, podczas gdy w Kirgistanie są stosowane w produkcji sera owczego. Lilia jest też chętnie zjadana przez sarny i jelenie. Dawniej wierzono, że potrafi ochronić ludzi przed demonami.
Objęta ścisłą ochroną
W sklepach można dostać cebulki lilii złotogłów o różnych barwach kwiatów, warto jednak wiedzieć, że jest to roślina bardzo wymagająca w uprawie. Jak już wspomniano, na stanowiskach naturalnych roślina ta jest objęta ścisłą ochroną gatunkową i nie wolno tych cebulek wykopywać po to, aby przesadzić do swojego ogródka.
W sklepach można dostać cebulki lilii złotogłów o różnych barwach kwiatów, warto jednak wiedzieć, że jest to roślina bardzo wymagająca w uprawie. Jak już wspomniano, na stanowiskach naturalnych roślina ta jest objęta ścisłą ochroną gatunkową i nie wolno tych cebulek wykopywać po to, aby przesadzić do swojego ogródka.
Hanna Kruk, Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
WYSOCZYZNA ELBLĄSKA OD A DO Z:
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: A jak Abegg](https://m.wm.pl/2023/01/z2/bazantarnia-2a-945204.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: A jak Abegg
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: B jak bielik](https://m.wm.pl/2023/01/z2/2-fot-zygmunt-gawron-949594.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: B jak bielik
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Kadyny od początku były królewskie. Mieszkała tu ponoć kiedyś pruska księżniczka](https://m.wm.pl/2023/02/z2/6-fot-archiwum-pkwe-kadyny-od-poczatku-byly-krolewskie-mieszkala-tu-ponoc-kiedys-pruska-ksiezniczka-954912.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: C jak cesarz
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Krętogłów jako jedyny z dzięciolego rodu odlatuje na zimę do Afryki.](https://m.wm.pl/2023/02/z2/2-fot-zbigniew-zagrodzki-kretoglow-jako-jedyny-z-dzieciolego-rodu-odlatuje-na-zime-do-afryki-959804.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: D jak dzięcioł
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: E jak Elbląskie Towarzystwo Starożytności](https://m.wm.pl/2023/03/z2/2-der-burgwall-bei-lenzen-964757.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: E jak Elbląskie Towarzystwo Starożytności
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: F jak flora wiosenna](https://m.wm.pl/2023/03/z2/1-fot-zygmunt-gawron-fiolek-lesny-969681.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: F jak flora wiosenna
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Święty Kamień znajduje się w wodach Zalewu Wiślanego. Na drugim planie zabudowania Fromborka](https://m.wm.pl/2023/04/z2/1-fot-zygmunt-gawron-977238.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: G jak głazy narzutowe
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Hoggo to drugi pod względem wieku pomnik przyrody na terenie Nadleśnictwa Elbląg](https://m.wm.pl/2023/04/z2/zzzzzzgtgtfgjuyjh-983837.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: H jak Hoggo
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Na terenie Wysoczyzny Elbląskiej kosaćce żółte można spotkać na terenach podmokłych](https://m.wm.pl/2023/05/z2/fot-zygmunt-gawron-987783.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: I jak irys, czyli kosaciec
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: J jak jeleń sika](https://m.wm.pl/2023/05/z2/fot-zygmunt-gawron-2-995868.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: J jak jeleń sika
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: K jak kruszczyki](https://m.wm.pl/2023/06/z2/fot-zygmunt-gawron-kruszczyk-siny-999032.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: K jak kruszczyki
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: L jak lepiężnik](https://m.wm.pl/2023/06/z2/1-fot-zygmunt-gawron-lepieznik-bialy-gatunek-gorski-na-wysoczyznie-elblaskiej-1005303.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: L jak lepiężnik
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: Ł jak Łęcze](https://m.wm.pl/2023/07/z2/3-fot-zygmunt-gawron-1014049.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: Ł jak Łęcze
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: M jak miodunka](https://m.wm.pl/2023/07/z2/1-fot-zygmunt-gawron-1019743.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: M jak miodunka
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: N jak Natura 2000](https://m.wm.pl/2023/08/z2/2-fot-marta-piekarska-czosnek-niedzwiedzi-kwitnacy-w-dolinie-grabianki-1025251.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: N jak Natura 2000
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: O jak orzesznica](https://m.wm.pl/2023/08/z2/4-fot-zbigniew-zagrodzki-swiat-na-galazkach-1031271.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: O jak orzesznica
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Aleja kasztanowców w Bogdańcu](https://m.wm.pl/2023/09/z2/fot-zbigniew-zagrodzki-aleja-kasztanowcow-w-bogdancu-1037951.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: P jak pomniki przyrody
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z: R jak rezerwat przyrody](https://m.wm.pl/2023/09/z2/1-fot-zygmunt-gawron-malowniczo-meandrujaca-stradanka-plynie-przez-najdziksze-ostepy-wysoczyzny-elblaskiej-1044925.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: R jak rezerwat przyrody
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Szlak Kopernikowski to jedna z najpopularniejszych tras w północnej Polsce](https://m.wm.pl/2023/10/z2/2-fot-kamil-zimnicki-1054169.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: S jak Szlak Kopernikowski
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Turystyczne ABC: Święty Kamień. To tutaj składano ofiary bogom](https://m.wm.pl/2023/10/z2/fot-2-grzegorz-zawrotny-1060161.jpg)
Turystyczne ABC: Święty Kamień. To tutaj składano ofiary bogom
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Turystyczne ABC: Tojad rycerzem leśnych parowów](https://m.wm.pl/2023/11/z2/1-fot-zbigniew-zagrodzki-trzmiel-na-kwiatach-tojadu-1066160.jpg)
Turystyczne ABC: Tojad rycerzem leśnych parowów
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Turystyczne ABC: Sowa mądra głowa czy świetny łowca?](https://m.wm.pl/2023/11/z2/1-fot-grzegorz-zawrotny-uszatka-1072811.jpg)
Turystyczne ABC: Sowa mądra głowa czy świetny łowca?
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Zima na Wysoczyźnie Elbląskiej](https://m.wm.pl/2023/12/z2/3-fot-kamil-zimnicki-1078929.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: W jak Wysoczyzna Elbląska
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Nazwa zaskrońca pochodzi od żółtych plam z tyłu głowy — jest to cecha odróżniająca go od innych węży](https://m.wm.pl/2023/12/z2/fot-zefiryn-pagowski-nazwa-zaskronca-pochodzi-od-zoltych-plam-z-tylu-glowy-jest-to-cecha-odrozniajaca-go-od-innych-wezy-1078949.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z: Z jak zaskroniec zwyczajny
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: A jak aster solny](https://m.wm.pl/2024/01/z2/1-fot-jolanta-zielinska-1092321.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: A jak aster solny
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Najsłynniejsza legenda Bażantarni związana jest z pomnikiem przyrody: Diabelskim Kamieniem, spoczywającym w Srebrnym Potoku, co najmniej od czasów budowy kościoła św. Mikołaja w Elblągu](https://m.wm.pl/2024/01/z2/1-fot-marta-piekarska-1098443.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: B jak Bażantarnia
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Centuria pospolita kwitnie od lipca do września](https://m.wm.pl/2024/02/z2/2-fot-zygmunt-gawron-1104285.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: C jak centuria
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: D jak domy podcieniowe](https://m.wm.pl/2024/03/z2/2-1110843-1114486.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: D jak domy podcieniowe
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: E jak Elfrida](https://m.wm.pl/2024/03/z2/1-fot-stowarzyszenie-elfrida-1116780.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: E jak Elfrida
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: F jak folwarki](https://m.wm.pl/2024/03/z2/5-fot-karolina-galinska-1123059.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: F jak folwarki
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wiosna nad Zalewem](https://m.wm.pl/2024/04/z2/wiosna-nad-zalewem-1131348.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: G jak gody wiosenne
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: H jak Huta Żuławska](https://m.wm.pl/2024/04/z2/1-fot-zygmunt-gawron-1-1137693.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: H jak Huta Żuławska
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: I jak insekty](https://m.wm.pl/2024/05/z2/fot-3-zuk-lesny-anoplotrupes-stercorosus-fot-m-piekarska-1143641-1147573.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: I jak insekty
PRZECZYTAJ KONIECZNIE:
![Krajobraz kulturowy miejski - Tolkmicko](https://m.wm.pl/2024/06/z2/3-fot-z-gawron-krajobraz-kulturowy-miejski-tolkmicko-1155842.jpg)
Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2024: K jak krajobraz kulturowy
Wysoczyznę Elbląską polecamy zwiedzać przy pomocy aplikacji Kraina Buka. To idealny przewodnik dla wszystkich aktywnych turystów, chcących poznać urokliwe miejsca i zakątki Wysoczyzny Elbląskiej. Aplikacja pokaże najciekawsze miejsca, zabytki, pomniki przyrody i inne okoliczne atrakcje do odkrycia w trakcie urlopu lub wolnego weekendu. Zeskanuj kod QR, by pobrać aplikację na swój telefon.
![](https://m.wm.pl/2023/01/n/kod-qr-jpg-945046.jpg)
![](https://m.wm.pl/2023/01/n/kod-qr-jpg-945046.jpg)
Komentarze (0) pokaż wszystkie komentarze w serwisie
Komentarze dostępne tylko dla zalogowanych użytkowników. Zaloguj się.
Zaloguj się lub wejdź przez![FB](/i/icons/fb.png)