Etzdorfowie: ojciec był starostą, syn ambasadorem

Ród Etzdorfów zaliczany był do starej szlachty niemieckiej osiadłej od wieków w Saksonii i Turyngii. Z tej linii wywodził się Rüdiger von Etzdorf (1852-1935), właściciel dóbr w Małym i Dużym Jagodnie oraz generalny zarządca majątku Cesarza Wilhelma II w Kadynach w latach 1898-1927.

[box=300][media=z5]306825[/media]Głaz narzutowy poświęcony Rüdigerowi von Etzdorf koło Pagórek (2005 r.)[/box] Rüdiger von Etzdorf był również cesarskim, tajnym radcą rządowym oraz członkiem ministerialnej rady do spraw gospodarki, domen i lasów. W latach 1888-1907 sprawował urząd starosty elbląskiego. Tytuł szlachecki i „von” przed nazwiskiem otrzymał od Kajzera Wilhelma II 31 grudnia 1899 r. Nieco wcześniej ożenił się z elblążanką i z tego związku urodził się 1 marca 1900 r. w Elblągu Hasso - ich pierworodny syn.

Hasso von Etzdorf to ciekawa postać, ciekawe było również jego życie. Ukończył renomowane, berlińskie gimnazjum humanistyczne im. Fryderyka Wilhelma, a następnie studiował prawo, historię w Halle, Getyndze i Berlinie. Wziął udział w I wojnie światowej i zakończył ją w stopniu podporucznika. W 1922 r. uzyskał tytuł doktora prawa. Po egzaminach państwowych w 1925 r. został asesorem państwowym i sędzią pomocniczym w sądzie okręgowym w Królewcu. Ukończył w Hadze studia z zakresu prawa międzynarodowego.

[box=300][media=z5]306824[/media]Hasso von Etzdorf jako ambasador w Conacry (Gwinea)[/box]Od tego czasu zaczęła się jego kariera dyplomatyczna, której ważnym etapem od 1931 r. była praca w ambasadzie niemieckiej w Tokio. Po powrocie z Japonii został osobistym sekretarzem ówczesnego ministra spraw zagranicznych III Rzeszy Konstantina von Neurath’a, późniejszego protektora Czech i Moraw. Następnie pracował jako sekretarz ambasady Niemiec w Rzymie, gdzie ambasadorem III Rzeszy był Ulrich von Hassell. Od 1 kwietnia 1939 r. do końca 1944 r., jako kapitan rezerwy, był przedstawicielem ministerstwa spraw zagranicznych III Rzeszy, z namaszczenia Ernsta von Weizsäckera (ojca zmarłego w styczniu 2015 r. Richarda v. Weizsäckera) przy Naczelnym Dowódcy Wojsk Lądowych (OKH), którym był gen. Franz von Halder. Tenże zachował odrębne zdanie w czasie walk w tzw. „kotle stalingradzkim”, co tak mocno poirytowało Adolfa Hitlera, że w 1942 r. podczas rozmowy zerwał z munduru gen. Haldera m.in. Krzyż Żelazny oraz odesłał go do rezerwy bez przydziału.

Hasso von Etzdorf jeszcze w październiku 1939 r. opracował memorandum „Das drohende Unheil” (Grożące nieszczęście). W memorandum, które znał również gen. Halder, zwracał uwagę iż Hitler powinien być odsunięty od władzy jeszcze przed kampanią przeciwko Francji. Ponieważ po agresji niemożliwym będzie porozumienie z Anglią i USA, co w konsekwencji stanie się kluczowym momentem do przegrania wojny. Memorandum to upubliczniono po 1945 r. w USA, gdzie znalazło uznanie wśród historyków II wojny światowej.
Po kampanii przeciwko Francji Hasso v. Etzdorf usunął się nieco w cień, pozostając w ścisłych kontaktach ze wspomnianym już ambasadorem Ulrichem v. Hassell’em (stracony za udział w spisku na Hitlera) i generalnym kwatermistrzem Wehrmachtu - gen. Eduardem Wagnerem (popełnił samobójstwo po nieudanym zamachu na Hitlera).

W ostatnich miesiącach II wojny światowej Hasso v. Etzdorf był konsulem generalnym w Genui. W maju 1945 r. został zatrzymany przez wojska alianckie i internowany do sierpnia 1947 r. Gdy otrzymał tzw. „persil- zaświadczenie” (dokument oczyszczający w ramach tzw. denazyfikacji), to wrócił do dyplomacji.
[piano]
Jako zawodowy dyplomata pracował w latach 1956-1958 jako ambasador RFN w Kanadzie, a następnie w Conakry, gdzie zaprzyjaźnił się z prezydentem Gwinei Ahmedem Sekou Touré. Od września 1961 r. do marca 1965 r. był ambasadorem RFN w Londynie. W tym czasie działał aktywnie na niwie historycznej, poświęcał się pracy nad zagadnieniami stosunków brytyjsko-niemieckich, pokoju w Europie oraz współpracy unii zachodnioeuropejskiej. Poznał doskonale „mentalność Brytyjczyków, ich kompleksy, mocne i słabe strony”. Zaprzyjaźnił się z tak wybitnymi politykami angielskimi tamtego czasu jak: premierzy H. Macmillan, Alec D. Home i H. Wilson – ministrami spraw zagranicznych: R. Butlerem, G. Walkerem i M. Stewartem.

Hasso v. Etzdorf był przydzielony do osobistej dyspozycji królowej brytyjskiej Elżbiety II, gdy ta w maju 1965 r. po raz pierwszy po wojnie odwiedziła Republikę Federalną Niemiec. Królowa odznaczyła go wówczas Knights Grand Cross of the Victorian Order. W każdym razie, elblążanin z urodzenia, Hasso v. Etzdorf, był w Anglii wysoko cenionym dyplomatą niemieckim. I właśnie praca dyplomatyczna w Londynie była ukoronowaniem jego kariery politycznej i zawodowej. W 1965 r. odszedł na emeryturę.

Jeszcze w czasie pobytu w Anglii nabył u pewnego antykwariusza niezwykle cenną i bogato zdobioną w srebrze - elbląską cukiernicę z XVIII w. W 1987 r. z okazji obchodów 750-lecia Elbląga, przekazał ten cenny nabytek do Muzeum Zachodniopruskiego w Münster/Wolbeck – obecnie w Warendorf. Do swej śmierci utrzymywał kontakty z dawnymi mieszkańcami Elbląga, skupionymi w Zjednoczeniu „Truso”. Przyjaźnił się m.in. z dr Fritzem Pudorem oraz Hansem-Jürgenem Schuchem. Zmarł 7 lipca 1989 r. w mieście Bruck (Górna Bawaria).
Wracając do jego „kadyńsko-elbląskich” epizodów. 23 czerwca 1927 r. był wśród 122 gości zaproszonych do Kadyn na 75. urodziny swego ojca. Wśród zaproszonych gości przeważali prości mieszkańcy Kadyn i robotnicy majątku cesarskiego, ale wśród nich był także miejscowy proboszcz Austen oraz ostatni starosta elbląski Carl Cichorius. Mówiono, że matka Hasso v. Etzdorfa słynęła z niepośledniej urody…

Na Wysoczyźnie Elbląskiej, opodal Pagórek, w trudno dostępnym wąwozie znajduje się masywny głaz narzutowy z następującą inskrypcją: /Exzellenz von Etzdorf/Generalbevollmächtiger/Cadinen 1898-1930/ - Ekscelencja von Etzdorf, Generalny Zarządca Kadyn 1898-1930. Jak widać, głaz ten jest poświęcony ojcu bohatera tego artykułu.
Lech Słodownik