Tak świętowano obchody 700-lecia Elbląga

Było to wielkie wydarzenie w przedwojennym Elblągu, a główne uroczystości odbywały się od 21 do 29 sierpnia 1937 r. Do tego jubileuszu przygotowywano się starannie od dłuższego czasu i obchody zrealizowano z niespotykanym dotychczas rozmachem.

Jednocześnie jubileusz 700-lecia miasta spowodował nie tylko znaczną aktywizację jego mieszkańców, ale przede wszystkim ugruntował poziom identyfikacji z tradycjami niemieckimi w jego dziejach. Jak napisał prof. M. Andrzejewski, przedwojenny Elbląg miał bezsprzecznie charakter miasta niemieckiego i zagadnienie identyfikacji narodowej nie stanowiło dla większości jego mieszkańców problemu.

Duży wpływ na postawy elblążan i postrzeganie przez nich realnej rzeczywistości miała ówczesna sytuacja społeczno-gospodarcza i polityczna miasta. Od pierwszych lat 30. Elbląg zaczął się intensywnie rozwijać, a po roku 1933 uporano się ostatecznie z bezrobociem. Realizowano na wielką skalę inwestycje cywilne i wojskowe. Miasto praktycznie dwukrotnie powiększyło swoją zabudowę i wówczas powstały osiedla m.in. w rejonie dzisiejszych ulic Kamiennej, Modlińskiej, Suwalskiej, Żyrardowskiej, Częstochowskiej, osiedle „Metalowców”, osiedle przy ul. Łódzkiej, północna część ul. Pionierskiej, Morszyńska, Grottgera, Pabianicka, Sadyba itd. Ponadto obiekty wojskowe, jak szpital garnizonowy i kompleksy koszarowe. Na obchody 700-lecia oddano do użytku zmodernizowany dworzec kolejowy i duże kąpielisko miejskie, nazwane wkrótce Małą Krynicą Morską.[piano]

Kulminacją tych obchodów był wielki pochód historyczny, który odbył się w niedzielę 22.8.1937 r. W swej wymowie nawiązywał do najważniejszych faktów z bogatej historii Elbląga. Rozpoczął się na dziedzińcu Szkoły Henryka von Plauena (dzisiejszy Urząd Miejski w Elblągu) i ciągnął ulicami: Trybunalską, 1 Maja, do Placu Słowiańskiego, a następnie przez Rycerską do Wigilijnej, Św. Ducha, Wodną, Mostową, Starym Rynkiem, Bednarską, Wodną, Studzienną, Starym Rynkiem, przez Bramę Targową, Stoczniową, Królewiecką, Kopernika, Traugutta i znowu przez Trybunalską do miejsca startu.
Pochód otwierało 3 heroldów, 4 fanfarzystów i kapela muzyczna – wszyscy w historycznych kostiumach. Za nimi przemieszczał się pojazd poświęcony osadzie Truso. Dalej szli Prusowie ze swymi kobietami i dziećmi i jechał ich dom otynkowany gliną. Za nimi szło 20 Wikingów wraz z modelem łodzi wikińskiej nawiązującej do wyprawy anglosaskiego żeglarza Wulfstana, który na polecenie angielskiego króla Alfreda przybył ok. roku 900 do osady Truso.
Trzeci pojazd obrazował założenie Elbląga w 1237 r. Szedł tu mistrz krajowy zakonu krzyżackiego Hermann Balk, 12 braci zakonnych i 30 zbrojnych. Za nimi przemieszczał się model lubeckiej kogi oraz jej załoga, żeglarze, kupcy i rzemieślnicy. Piąty pojazd symbolizował Miasto-Państwo Elbląg, czyli suwerenny system administracyjny i gospodarczy miasta po 1454 r. Zwierzchnictwo króla polskiego nad Elblągiem symbolizował burmistrz, starosta, 12 rajców, 12 honorowych mieszczan ze straży obywatelskiej i gwizdacz miejski ze swymi towarzyszami. Czy wszyscy elblążanie rozumieli symbolikę tego pochodu? - pozostaje pytaniem. W każdym razie wśród historycznych postaci znalazł się również Piekarczyk, który 8 marca 1521 r. uratował miasto przed grabieżą ze strony nieopłaconych zaciężnych będących na służbie zakonu.
Szósty pojazd symbolizował założenie w 1535 r. Elbląskiego Gimnazjum, zwanego „Elbląskimi Atenami”, pierwszego protestanckiego gimnazjum w Prusach, znanego z wysokiego poziomu nauczania daleko poza regionem.

Dyplomatyczne przeziębienie
Rozkwit i rozwój miasta w XVII w. przypominał następny pojazd, na którym stała makieta elbląskiego Dworu Artusa na rogu ulic Kowalskiej i Stary Rynek. W pojeździe tym w odświętnych ubraniach siedziało 20 patrycjuszy z żonami. Ósmy pojazd nawiązywał do handlu morskiego Elbląga z Anglią oraz tradycji Kompanii Wschodniej (Eastland Company), która miała swój kantor w mieście.
Powrót miasta pod władzę pruską po I rozbiorze Polski w 1772 r. symbolizowała kapela fryderycjańska, w której szło 4 werblistów, 4 gwizdaczy i 16 trębaczy. Natomiast 13 młodych elbląskich kupców stanowiło eskortę honorową króla Fryderyka II Wielkiego, który jechał otwartą karetą. Za nim podążał na koniu oficer, chorąży, 2 podchorążych i 24 grenadierów.
Dziesiąty i jedenasty pojazd nawiązywały do pobytu Napoleona w Elblągu. Obok maszerowało 10 huzarów korpusu gen. Lützowa jako garda królowej Luizy jadącej wozem podróżnym. W drugim zaprzęgu podążała ochmistrzyni dworu z 3 dziećmi królowej i boną. Za nimi ponownie 10 strzelców z korpusu gen. Lützowa. I wreszcie Napoleon, konno, z towarzyszeniem 4 oficerów i 20 dragonów. Walkę o wolność w 1813 r. przeciwko wojskom napoleońskim przypominała grupa oficerów i żołnierzy z 3. wschodniopruskiego regimentu piechoty oraz landszturmiści.
Tradycje morskie i portowe miasta ukazywała następna grupa. Tu prezentowano pierwszy parowy statek morski o konstrukcji żelaznej „Borussia”. Następnie jechał pojazd z mieszczanami ubranymi w stylu Biedermeier, a po nim laweta z modelem bagrownicy i torpedowca zbudowanych w zakładach Schichaua. Był też sam Ferdynand Schichau z zięciem inż. Carle Ziese, obaj w otoczeniu najbliższych współpracowników, 12 inżynierów i 20 robotników. Po nich przemaszerowała kapela wojskowa 148. regimentu piechoty, który krótko przed I wojną został przeniesiony z Bydgoszczy do Elbląga.
Ostatni pojazd zadedykowano „bojownikom NSDAP o wolność i zwycięstwo”. Maszerowały również SA, Jungvolk i inni naziści z towarzyszeniem muzyki – łącznie 700 osób. Miasto pokryły dziesiątki flag ze swastykami. Tytuły honorowych obywateli miasta otrzymali: A. Hitler, J. Goebbels, H. Goering i R. Ley. W komitecie honorowym obchodów jubileuszowych znaleźli się przede wszystkim lokalni działacze nazistowscy, a na pierwszym miejscu figurowało nazwisko prezydenta Senatu Wolnego Miasta Gdańska Arthura Greisera. Spośród wielu gości zaproszono mieszkającego w Berlinie na obchody elblążanina Paula Fechtera, wybitnego krytyka literackiego, prozaika i dziennikarz. Zarezerwowano mu pokój w „Central Hotel”. Tenże jednak nie przybył tłumacząc się przeziębieniem. Kilka lat później niektórzy mówili, że było to „dyplomatyczne przeziębienie”.