Koneserzy wyśmienitej kawy. Historia firmy Kümpel’s Kaffee

Wraz z nadejściem wiosny prywatne życie przedwojennych mieszkańców Elbląga ulegało znacznemu ożywieniu. Tradycyjne wypady i spacery w Bażantarni, wyjazdy do miejscowości położonych nad Zalewem Wiślanym i rejsy do Krynicy Morskiej, uzupełniały rodzinne wizyty w kawiarniach oferujących m.in. dobrą kawę w gastronomicznych ogródkach.

Podobnie jak to dzieje się dzisiaj, także i dawniej zwracano uwagę na dobrą kawę oraz serwowane przy tej okazji słodkie dodatki. Z pewnością wyrafinowane gusta wielu elblążan w tej kwestii spełniała mała, rodzinna firma założona w 1908 r. przez Wilhelma Kümpel’a. Zajmowała się przede wszystkim dystrybucją świeżo palonej kawy, win, likierów oraz towarów kolonialnych i delikatesowych. Jej siedzibą była obszerna, piętrowa kamienica narożna, znajdująca się u zbiegu Am Lustgarten 9 (dzisiaj Plac Wolności) i Junkerstraße (Giermków). Naprzeciwko stał pomnik poświęcony poległym elblążanom w wojnie prusko-francuskiej 1870-1871, a w ciągu zabudowy przylegającej do parku znajdowało się m.in. Archiwum Miejskie i Biblioteka Miejska. Pochodząca z drugiej połowy XIX w. kamienica W. Kümpela została całkowicie zmodernizowana w latach 1924/1925 i podwyższona o jedno piętro.
Przy Am Lustgarten 9 znajdował się główny magazyn, palarnia kawy i biura. Firma rozwijała się dobrze i po zakończeniu I wojny światowej powstały jej filie. I tak w 1920 r. uruchomiono pierwszą filię w reprezentatywnym miejscu przy Wewnętrznej Grobli Młyńskiej 1 (ul. R. Traugutta), a przed 1936 r. sklep przy Hindenburgstraße 29 (ul. Bema) i dalej przy tej samej ulicy pod numerem 46 - róg Komeńskiego (budynek zniszczony w czasie wojny). Duży sklep uruchomiono przy ul. Królewieckiej 113. Ten budynek również został zniszczony w czasie walk ulicznych w styczniu/lutym 1945 r.
[piano]

Na jego miejscu, z początkiem lat 70. wybudowano zupełnie nie pasujący do zachowanej zabudowy dwupiętrowy budynek, w którym swoje podwoje znalazł sklep Przedsiębiorstwa Eksportu Wewnętrznego – Pewex. Został tu przeniesiony z ulicy Gwiezdnej. W sklepie tym za waluty zachodnie można było kupić w okresie PRL towary niedostępne w tzw. obrocie wewnętrznym. Wejście do „Peweksu” i zrobienie jakichkolwiek zakupów było w pewnym sensie dumą i wyróżnieniem w ówczesnej, siermiężnej rzeczywistości. Tymczasem bywający na tzw. Zachodzie wiedzieli, że tam takich „Peweksów” było tysiące i tam nawet przydworcowy kiosk był lepiej zaopatrzony od naszego.

Jakość sprzedawanej oraz serwowanej kawy w sklepach firmy W. Kümpel była tak dobra, że już wkrótce podpierała się ona znanym w przedwojennym Elblągu hasłem reklamowym – „Kenner kaufen Kümpel’s Kaffee” – „znawcy kupują kawę Kümpela”. Sprzedawano ją detalicznie oraz hurtowo i dlatego firma zapewniała swoim odbiorcom (przybywającym na ogół konno) stajnie i remizy dla pojazdów na Rybackim Przedzamczu 2. Tutaj też znajdowały się silosy do kwaszenia kapusty i ogórków oraz destylarnia. Na życzenie klienta, zamówiony towar wysyłano pocztą.
Założyciel firmy Wilhelm Kümpel miał dalsze plany jej powiększenia, m.in. o filię w Krynicy Morskiej, gdzie już w tym celu kupiono sporą działkę budowlaną. Zmarł jednak w 1937 r. i zastąpił go syn – również Wilhelm, doktor prawa. W czasie wojny kuratelę nad całością firmy sprawował elbląski kupiec Max Krause. Rodzina Kümpel zamieszkała po 1945 r. w Fritzlar w Hesji.

Wspomniana już na początku siedziba firmy Wilhelma Kümpela również nie przetrwała wojny. Jej koniec znajdujemy w relacji jednego z niemieckich obrońców miasta podczas walk ulicznych: „W nocy, około godziny pierwszej [9 lutego 1945] opuszczamy naszą piwnicę, gdyż nad nami spłonął sklep Kümpel’a”. Na jego miejscu zbudowano wiele lat po wojnie blok mieszkalny, gdzie w narożnym parterze mieści się dzisiaj zakład fryzjerski.

Wnuk założyciela firmy, Alfred Kümpel, odwiedził w 2002 r. ze swoimi najbliższymi rodzinny Elbląg. Związany jest z działalnością stowarzyszenia skupiającego dawnych elblążan „Pangritz Kolonie-Club”. Opracował w zarysie dzieje rozwoju kina w Elbląga, posiłkując się artykułem z „Nowej Gazety Elbląskiej” (Neue Elbinger Zeitung) z 17/18.6.1944 r. Z rodziną Kümpel blisko spowinowacona jest Sabine Hetz - urodzona przed wojną w Elblągu. Po wojnie zamieszkała w Hamburgu, a od 1961 r. w Zürichu w Szwajcarii. Jest ona autorką wersji niemieckiej napisu na pomniku poświęconym elbląskiej straży pożarnej, odsłoniętym w 2003 r. przy ulicy Bema. W rodzinnym Elblągu posiada już od kilkunastu lat własny apartament.
Lech Słodownik