Kutia i uzwar na pokutti, czyli Boże Narodzenie po ukraińsku

Jakie są Święta Bożego Narodzenia, kulinarne przysmaki mieszkańców regionu mających ukraińskie korzenie, kulturę, tradycję? To głęboka symbolika wiernych Kościoła wschodniego, mistyczny wymiar świątecznych przygotowań oraz przepyszne dania i wyjątkowe ludowe obyczaje regionu, wsi, rodziny.

Wieczór poprzedzający Boże Narodzenie, określany jako „Swiatweczir”, „Bahata Kutia” czy „Wyłeja”, przypada na ostatni dzień postu. Tradycyjnie spędza się ten czas w domu z rodziną. Kolacja trwa około 3-4 godzin, a każdy z jej elementów ma bardzo ważne znaczenie. Najbardziej swojskie i tradycyjne potrawy kuchni ukraińskiej to kutia, barszcz, uzwar, pierogi.

- Zgodnie z obyczajem, na kolację w Wieczór Święty, przygotowuje się dwanaście różnych potraw – mówi Marta Dąbrowska. - Domownicy dzielą się prosforą – święconą bułeczką posmarowaną miodem. Najważniejszym daniem podczas kolacji jest kutia, przygotowana z wysokiej jakości pszenicy. Niegdyś kutia podawana była w nowej misce glinianej. Najstarsza osoba w chacie, dziadek lub ojciec, brał łyżkę kutii, próbował, po czym podrzucał do sufitu kutię mówiąc: „Ile ziaren maku na suficie, daj, Boże, aby tyle chudoby w gospodarstwie przybyło!” A chudoba to zwierzęta gospodarskie, żywy inwentarz. Po łyżce kuti zjadali wszyscy członkowie rodziny. Obok kuti jako obowiązkowy element kolacji występuje uzwar – kompot z suszu, głównie z gruszek, jabłek, wiśni i śliwek. Po odstaniu nabiera gęstej złotej barwy oraz intensywnego zapachu.

Kutię i uzwar stawiano na pokutti na pościelonym sianie, obok „diducha”. W tradycji wschodniosłowiańskiej diduch to pierwszy skoszony podczas żniw snop pszenicy i owsa lub niemłóconego żyta ustawiany kłosem do góry w kącie izby na Boże Narodzenie.

- Diduch uważany był za wróżbę urodzaju w następnym roku - wyjaśnia Marta Dąbrowska.

Najbardziej rozpowszechnionymi daniami są też barszcz postny, pierogi z kapustą lub ziemniakami, smażona kapusta z grzybami, fasola z polewą grzybową, pierożki z grochem, naleśniki, gołąbki z kaszą jaglaną i grzybami. Jedną z potraw kojarzoną ze świętami, jest szuba - śledź pod pierzyną - czyli sałatka ze śledziem i świątecznymi składnikami jak burak, jabłko, majonez, jajko. Ukraińskie gospodynie wykazują się olbrzymią wyobraźnią w robieniu tej sałatki, układając składniki na wiele sposobów.

- Dawniej wieczerzę wszyscy jedli ze wspólnych misek. Na stole stawiano jeszcze dwie dodatkowe miski – jedną dla nieobecnych członków rodziny, drugą – dla dusz zmarłych. Stara tradycja wymagała obecności miodu na stole świątecznym, bo zgodnie z wierzeniami, miód na stole sprzyjał dobremu prowadzeniu gospodarstwa, przynosił zdrowie i dobrobyt rodzinie.

[h3]Co dziś pozostało z dawnych tradycji i obyczajów świąt Bożego Narodzenia? [/h3]

- W pierwszym dniu świąt ludzie goszczą u rodziny i tradycyjnie przynoszą ze sobą potrawy – dodaje Marta Dąbrowska. - Gospodyni wkłada do koszyka trochę kuti oraz innych dań, gospodarze butelkę miodu. W dzień Bożego Narodzenia zezwala się na jedzenie bardziej urozmaicone. Najbardziej lubiane dania mięsne to domowe kiełbasy, galareta z mięsem, gołąbki mięsne, kasze ze słoniną lub smalcem, barszcz czy kapuśniak z mięsem. Menu świąteczne dopełniane jest domowymi wypiekami, cukierkami, orzechami, jabłkami.

Zwyczaje i tradycje świąteczne wielu kultur przenikają się szczególnie na Mazurach, gdzie mieszka bardzo różnorodna społeczność. Najważniejsze jest poszanowanie tradycji, jednocześnie wplatanie w przepisy swoich dziadków, własnych autorskich pomysłów. Poszukiwanie nowych smaków i łączenie ich w sposób, który pobudza wszystkie zmysły.

Renata Szczepanik