Zdjęcia z Rychlik za sześć piw

W Dzienniku Elbląskim z 23.3.2015 r. ukazał się artykuł Andrzeja Grabowskiego na temat pozyskanych w niecodziennej sytuacji, przez pasjonata historii Sławomira Staszczuka, 193 zdjęć pochodzących w większości z dawnych Prus Wschodnich. Wśród nich znalazło się kilka zdjęć Rychlik.

[gallery=4]101623[/gallery]

S. Staszczuk jest miłośnikiem historii i mieszka w Porajowie koło Bogatyni w tak zwanym Worku Żytawskim. Należy do Łużyckiej Grupy Poszukiwawczej. Trzy kilometry od Porajowa znajduje się trójstyk trzech państw: Polski, Niemiec i Czech. Z okazji rozszerzenia Unii Europejskiej w Porajowie 30 kwietnia i 1 maja 2004 r. spotkali się przywódcy Polski, Czech i Niemiec. S. Staszczuk relacjonuje:

- „Siedziałem sobie w barze w Zittau w Niemczech z kolegą Paulem Kohlerem popijając piwo i rozprawiając o historii, gdy przyczepił się do nas jakiś żul bełkoczący swoje mądrości. Twierdził, że pod dachówkami znalazł stare klisze. - Ten żul irytował nas strasznie, bo sądziliśmy, że chce się po prostu za darmo napić. Na szczęście uniósł się honorem i po 20 minutach od słownej utarczki przyniósł te klisze. Wtedy odbyła się już inna rozmowa i wnet za 6 piw klisze przeszły na naszą własność!”

Klisze zostały szybko zabezpieczone najnowszymi technikami i wywołano zdjęcia, z których część jest z 1942 r. i przedstawia moment powołania żołnierzy rezerwy do służby czynnej w Wehrmachcie w Düsseldorfie. Są więc pierwsze zajęcia z musztry, pobyt jednostki w garnizonie w Mairy we Francji i podróż żołnierzy samochodami m.in. przez Prusy Wschodnie. Prawdopodobnie jechali na front wschodni. Na jednym ze zdjęć widoczny jest drogowskaz z napisem „Bartenstein 21 km” (Bartoszyce). Z tego powodu S. Staszczuk przesłał uzyskane zdjęcia do terenowego oddziału „Gazety Olsztyńskiej” w Bartoszycach. Okazało się szybko, że to zdjęcie z drogowskazem było wykonane w Bisztynku (niem. Bischofstein). Miasteczko zostało uwiecznione na 5 innych zdjęciach, z charakterystycznymi miejscami i zabytkami. Dalsze zdjęcia dotyczyły Barcian w powiecie kętrzyńskim.

Znalazło się też 7 zdjęć z Rychlik, które w 1942 r. nazywały się Reichenbach. Zdjęcia zdumiewają wysoką rozdzielczością i jakością wykonania. Szkoda tylko, że zostały zrobione w jednym miejscu Rychlik i z udziałem tej samej grupy osób. Są to żołnierze Wehrmachtu, w tym 2 oficerów. Jeden z tych oficerów to lekarz wojskowy w stopniu porucznika. Po ubiorach oraz po fakcie, że drzewa są jeszcze pozbawione liści a cienie postaci niezbyt długie, można wnioskować iż zdjęcia zostały wykonane wczesną wiosną 1942 r. Prawdopodobnie też jeden z żołnierzy na tych zdjęciach był ich autorem. Być może pochodził z Rychlik lub miał tutaj rodzinę. Samochód na zdjęciach to francuski Citroen 7, co by wskazywało iż żołnierze ci służyli w jednostce, która jak wspomniano wyżej, przemieszczała się z Francji na front wschodni.

Na jednym ze zdjęć widać zabudowania gospodarcze, suszącą się na sznurku bieliznę, a w dali szczyt dachu masywnej obory, która była własnością rychlickiej parafii i została niedawno rozebrana. Widać też drewniany dom kryty strzechą. To stary Insthaus, dom robotnika rolnego w którym przed 1945 r. mieszkał Gustav Ewald z żoną Emmą oraz z córkami Urszulą, Brygidą oraz synem Gustawem. Być może to właśnie ten ostatni był powodem wykonania tych zdjęć. To ten żołnierz na grupowym zdjęciu, siedzący, w rękawiczkach, przytulający małego chłopca. Z posiadanych informacji wynika, że przeżył wojnę i po 1945 r. zamieszkał z matką w Hagen (Nadrenia – Północna Westfalia). Natomiast dom ten został prawdopodobnie zniszczony zaraz po wejściu Armii Czerwonej do Rychlik, gdyż nie utrwalił się w pamięci pierwszych polskich mieszkańców.

Do początku XXI w. widać było resztki fundamentów i masywne ciosy kamienne. Na zdjęciach widać też szyld (Schießstand Reichenbach – Strzelnica Rychliki) i bramę wejściową na teren strzelnicy broni małokalibrowej, która została zbudowana po 1933 r. u podnóża Wzgórza Kościelnego. Obecnie na jej terenie znajduje się Urząd Gminy z przyległościami. Jeszcze w połowie lat 60. Ubiegłego wieku był tutaj zarośnięty ogród z masywnym, głębokim okopem – na którego końcu znajdował się betonowy kulołap, a w nim drzwi do pomieszczenia zabezpieczającego dla sprawdzającego trafienia, zmieniającego tarcze itp.
Ciekawe jest zdjęcie przedstawiające oficera Wehrmachtu i podoficera na podejściu do kościoła w Rychlikach. Po prawej wyłania się szkoła wybudowana w 1855 r. a po lewej plebania z 1842 r.

Za żołnierzami widać mieszkankę Rychlik z nosiłkami i dwoma wiadrami pełnymi wody. Dlaczego pełnymi wody? - Ponieważ studnia z wodą pitną znajdowała się u podnóża Wzgórza Kościelnego, między biurowcem / gospodą b. GS SCH a kuźnią Feliksa Kulma. Studnia ta była oblegana na przerwach przez młodzież szkolną, podczas każdorazowych zawodów sportowych itd. Dzisiaj jest zniwelowana. Do kościoła prowadzi bruk, tzw. kocie łby a po obu stronach rosną pomnikowe akacje. Dzisiaj podejście do szkoły i kościoła wyłożone jest polbrukiem z napisem: Rychliki 700 lat.

Nie udało się ustalić, kto jest na tych zdjęciach. Od stycznia 1945 r. minęło już 72 lata. W Niemczech żyje już niewielu dawnych mieszkańców Rychlik, ale oni na ogół mało pamiętają, ponieważ w roku wykonania tych zdjęć mieli kilka lub kilkanaście lat.
Lech Słodownik