Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2025: L jak lipa

Wysoczyzna Elbląska zaskakuje tajemniczymi leśnymi ścieżkami i panoramicznymi widokami. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez najbardziej atrakcyjne turystycznie wzgórza między Elblągiem a Tolkmickiem, dlatego poświęcamy im cykl „Poznaj Wysoczyznę Elbląską od A do Z!”, który specjalnie dla naszych Czytelników tworzy zespół Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej.

Lipy (Tilia sp.) to drzewa o charakterystycznych, sercowatych w kształcie liściach i pięknie pachnących, nektarodajnych, żółtawych lub (rzadziej) białawych kwiatach, kwitnących na początku lata. Od nazwy tego drzewa pochodzi miesiąc lipiec. W Polsce dziko rosną 2 gatunki lip: drobnolistna i szerokolistna, natomiast w parkach i alejach można napotkać również lipę krymską, amerykańską, srebrzystą oraz liczne odmiany tych wszystkich gatunków i ich mieszańce.

Zarówno lipa drobnolistna (Tilia cordata), jak i szerokolistna (Tilia platyphyllos) zwana także wielkolistną to duże drzewa, dorastające do 35 (w wypadku lipy drobnolistnej), a nawet 40 metrów wysokości (lipa szerokolistna). Liście są sercowate w kształcie, o zaostrzonych końcach i piłkowanych brzegach. Od spodu są nagie lub owłosione w kątach nerwów (l. drobnolistna), owłosione na nerwach (l. szerokolistna). Białawożółtawe kwiaty są zebrane w kwiatostany: 2 do 5-kwiatowe u lipy szerokolistnej i 5-10-kwiatowe u lipy drobnolistnej. Kwiatostany są zaopatrzone w bladozieloną podsadkę przyrośniętą do szypułki kwiatostanu, dzięki której owoce są roznoszone przez wiatr. Owocem lipy jest drobny orzeszek żebrowany. Owoc lipy drobnolistnej ma niewyraźne, podłużne żebra, u szerokolistnej jest silnie żebrowany.

Kwiatostany można zbierać ze wszystkich gatunków lip. Suszy się je w cieniu, w przewiewnych miejscach, w temperaturze nie wyższej niż 40 stopni. Ususzone kwiaty należy przechowywać w suchym, ciemnym miejscu. Mają one właściwości przeciwgorączkowe, napotne, moczopędne, osłaniające i łagodzące, rozkurczowe oraz lekko uspokajające. Napar z kwiatu lipy jest stosowany przy infekcjach górnych dróg oddechowych, przy problemach z przewodem pokarmowym (nieżyt żołądka, jelit, skurcze). Zewnętrznie napar jest stosowany do pielęgnacji cery suchej, podrażnionej (działa nawilżająco i osłonowo) oraz z wypryskani (ma właściwości przeciwzapalne i antyseptyczne). Toniki lipowe wybielają cerę, a płukanki są dobre w wypadku przesuszonych włosów. Liście i młode pędy lipy również mają właściwości antyseptyczne, przeciwzapalne, moczopędnie, wzmacniają naczynia krwionośne i lekko obniżają ciśnienie krwi. Dawniej wykorzystywano także owoce lipy roztarte z octem jako środek ściągający i przeciwkrwotoczny, a ze świeżego łyka lipowego robiono opatrunki na oparzenia. Świeże, jeszcze zielone owoce lipy, roztarte z niewielką ilością wody są czasem polecane przy chorobach gardła albo problemach żołądkowych. Stosowany zewnętrznie napar z owoców lipy niektórzy autorzy zalecają przy atopowym zapaleniu skóry. Z kwiatów lipy powstaje miód o charakterystycznym, ostrzejszym smaku i wielu właściwościach leczniczych. Jest polecany przy infekcjach górnych dróg oddechowych (wzmacnia odporność organizmu, ma właściwości antybiotyczne, działa m.in. napotnie, przeciwgorączkowo i moczopędnie). Pomaga przy zaburzeniach układu krążenia, gdyż działa rozkurczowo, lekko obniża ciśnienie krwi i zmniejsza obrzęki. Działa lekko uspokajająco. Miód lipowy jest także zalecany w stanach rekonwalescencji. Warto pamiętać, że aby zadziałał zdrowotnie, nie wolno dodawać go do gorącej wody – w wysokiej temperaturze traci swoje właściwości lecznicze. Węgiel drzewny stosowany przy zatruciach, biegunce i niestrawności, jest wytwarzany właśnie z drewna lipowego. Ponieważ ma właściwości adsorpcyjne, wiąże toksyny, bakterie, leki, a także gazy z przewodu pokarmowego. Stąd też przyjmując węgiel, należy zachować odstęp między nim a lekarstwami. Sproszkowany węgiel drzewny stosowano do zasypywania ran, szczególnie zainfekowanych, w celu przyspieszenia procesu gojenia.

Drewno lipowe, łatwo poddaje się obróbce, jest więc chętnie wykorzystywane przez rzeźbiarzy. To właśnie z drewna lipowego jest zrobiony ołtarz Wita Stwosza w Kościele Mariackim w Krakowie. Z drewna lipowego można wykonywać także przedmioty użytkowe jak meble, miski, łyżki, instrumenty, pudełka itp. a także ule czy sauny. Dawno temu z łyka lipy pleciono łapcie, które były bardzo nietrwałe – wytrzymywały około 2 tygodni, a czasem tylko kilka dni. Stąd też prawdopodobnie pochodzi powiedzenie, że „coś jest lipne”. Obecnie z łyka plecie się koszyki czy sznurki. Z węgla lipowego wyrabia się węgiel rysunkowy, pastę do zębów i kosmetyki (np. maseczki z węglem). Z owoców (a właściwie nasion) lipy tłoczono jadalny olej, o bardzo wysokiej zawartości kwasu linolowego (powyżej 49 proc. - podobną zwartość ma olej konopny czy z orzechów włoskich, natomiast olej lniany: tylko 20 proc.), oleinowy, palmitynowy i fitosterole. Kwas linolowy, nazywany także kwasem omega 6 jest zaliczony do kwasów tłuszczowych wielonienasyconych, które są dostarczone z pożywienia. Ich niedobór powoduje m.in. suchość skóry, jej stany zapalne, a także wpływa negatywnie na stan naczyń krwionośnych. Spożywanie olejów bogatych w nienasycone kwasy tłuszczone wpływa korzystnie na odporność organizmu, hamuje rozwój miażdżycy oraz obniża poziom cholesterolu.

Hanna Kruk, Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej

Wysoczyznę Elbląską polecamy zwiedzać przy pomocy aplikacji Kraina Buka. To idealny przewodnik dla wszystkich aktywnych turystów chcących poznać urokliwe miejsca i zakątki Wysoczyzny Elbląskiej. Aplikacja pokaże najciekawsze miejsca, zabytki, pomniki przyrody i inne okoliczne atrakcje, które można odkrywać w trakcie urlopu lub wolnego weekendu. Zeskanuj kod QR, by pobrać aplikację.

A jak akacja

A jak aster solny

A do Z: A jak Abegg

B jak bitwa na Zalewie Wiślanym

B jak Bażantarnia

B jak bielik

C jak czosnek niedźwiedzi

C jak centuria

C jak cesarz

D jak drozd śpiewak

D jak domy podcieniowe

D jak dzięcioł

E jak erozja

E jak Elfrida

E jak Elbląskie Towarzystwo Starożytności

F jak fiołek

F jak folwarki

F jak flora wiosenna

G jak Grabianka

G jak gody wiosenne

G jak głazy narzutowe

H jak hedera, czyli bluszcz

H jak Huta Żuławska

H jak Hoggo

I jak iwa (i inne wierzby)

I jak insekty

I jak irys, czyli kosaciec

J jak jaskółki

J jak jeleń sika

J jak jesion

K jak kalina koralowa

K jak krajobraz kulturowy

K jak kruszczyki

L jak lilia złotogłów

L jak lepiężnik

Ł jak łuskiewnik

Ł jak Łęcze

M jak marzanka wonna

M jak miodunka

N jak Nadbrzeże

N jak Natura 2000

O jak olsza

O jak orzesznica

P jak pióropusznik strusi

P jak pomniki przyrody

R jak rzekotka drzewna

R jak rezerwat przyrody

S jak Szlak Kopernikowski

S jak sowa

Ś jak śledziennica skrętolistna

Ś jak Święty Kamień

T jak Tolkmicko

T jak tojad

U jak użytki ekologiczne

W jak wigilia ze strzyżykiem

W jak Wysoczyzna Elbląska

Z jak zaskroniec zwyczajny