Reklama

Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2025: R jak rosiczka. O drapieżnictwie w świecie roślin

Dziennik Elbląski

11/10/2025 08:40

Rosiczka to niezwykła roślina, która zamiast czerpać składniki z gleby zdobywa je polując na owady. Delikatna z wyglądu a jednocześnie bezwzględna pokazuje że w świecie natury nawet rośliny potrafią być drapieżnikami.

Gruczoły rosiczki produkują lepki śluz, który przypomina kroplę rosy (fot. Jolanta Zielińska)

Spis treści

Występowanie, budowa, odżywianie
Zastosowanie w medycynie
Drapieżnictwo roślin w literaturze i filmie
Kraina Buka
Cykl Wysoczyzna Elbląska od A do Z 2025

Wysoczyzna Elbląska zaskakuje tajemniczymi leśnymi ścieżkami i panoramicznymi widokami. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez najbardziej atrakcyjne turystycznie wzgórza między Elblągiem a Tolkmickiem, dlatego poświęcamy im cykl „Poznaj Wysoczyznę Elbląską od A do Z!”, który specjalnie dla naszych Czytelników tworzy zespół Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej.

R jak rosiczka – o drapieżnictwie w świecie roślin

Występowanie, budowa, odżywianie

Rosiczka (Drosera l.) to rodzaj roślin z rodziny rosiczkowatych (Droseraceae salisb.). Rodzina rosiczkowatych obejmuje 250 różnych gatunków, które występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Większość gatunków występuje endemicznie na terenie Australii. W Europie (w tym w Polsce) obecne są jedynie trzy gatunki rosiczki: okrągłolistna, długolistna oraz pośrednia. Roślina ta zasiedla wilgotne siedliska, o kwaśnych glebach. Rosiczka w szczególności upodobała sobie torfowiska, bagna oraz wilgotne zagłębienia terenu pomiędzy wydmami. Drapieżnictwo pozwala rosiczce na pozyskiwanie niezbędnych do wzrostu substancji z wabionych owadów. Roślina może dzięki temu rosnąć na ubogich w składniki odżywcze glebach. Osiąga wysokość od 6 cm do nawet 25 cm. Kwiaty rosiczki pojawiają się na początku maja, a okres kwitnienia trwa do sierpnia. Kwiatostany typu wierzchotka tworzą drobne, pięciolistne, białe, różowe lub czerwone kwiaty.

Reklama

Owoce przybierają formę trzykomorowych torebek z gładkimi nasionami wewnątrz. Ogonkowe, jasnozielone liście rosiczki ułożone są w rozetę. Pokryte są czerwonymi włoskami zakończonymi niewielką główką (gruczołem w kształcie maczugi). Gruczoły produkują lepki śluz, który przypomina kroplę rosy. Od tego wywodzi się polska nazwa rośliny. Kropla wabi i unieruchamia owady. Następnie liść się zamyka, a kwas mrówkowy zawarty w śluzie rozkłada schwytaną ofiarę. Cały proces trawienia może trwać od kilku dni do tygodnia i zależy przede wszystkim od wielkości ofiary. Aby złapać i opleść swoją ofiarę, rosiczka potrzebuje od kilku minut do nawet kilku godzin. Co ciekawe, rośliny te potrafią odróżnić np. krople deszczu od żywych organizmów. Ich liście nie reagują na przypadkowe dotknięcie, ponieważ mechanizm ich zamykania aktywowany jest w momencie, gdy owad próbuje się wydostać z pułapki. Po zakończeniu procesu trawienia liście otwierają się ponownie gotowe na przyjęcie kolejnej ofiary.

Rosiczka okrągłolistna jest jednym z trzech gatunkowych przedstawicieli rodzaju występujących w Polsce (fot. Jolanta Zielińska)

Reklama

Początkowo myślano, że pokarm zwierzęcy umożliwia roślinom jedynie uzupełnienie niedoborów pokarmowych, jednakże naukowcy badający pochodzenie azotu w tkankach rosiczek dowiedli, że zawartość odzwierzęcego azotu w nich może sięgać nawet do kilkudziesięciu procent. Na terenie Polski występuje 11 gatunków roślin owadożernych należących do czterech rodzajów: Drosera, Pinguiculia, Urticularia i Aldrovanda. Opanowały one środowiska ubogie w substancje odżywcze (szczególnie związki azotu). Oprócz rosiczek są to dwa gatunki tłustoszy (oprócz torfowisk rosną też na kamieniach przy górskich strumieniach i wodospadach), pięć gatunków pływaczy (żyją w niewielkich, płytkich jeziorach, stawach i starorzeczach) oraz bardzo rzadka aldrowanda. Wszystkie te rośliny są objęte ochroną gatunkową.

Zastosowanie w medycynie

Ziele rosiczki zalecane było w dolegliwościach dróg oddechowych, takich jak kaszel, grypa, angina, krztusiec czy zapalenie gardła, migdałków, krtani, oskrzeli oraz płuc. Pomaga łagodzić objawy zakażeń bakteryjnych, dusznicy oraz miażdżycy. W XIX wieku ziele rosiczki stosowano w przypadku nerwicy oraz stanów padaczkowych. Ponadto medycyna ludowa wykorzystywała rosiczkę jako lek na ból zęba, brodawki, kiłę, zapalenie wątroby. Szerokie zastosowanie oraz bogate właściwości lecznicze sprawiły, że roślina stała się jednym z głównych składników nalewki aqua auri – panaceum na wszelkie przypadłości. W okresie średniowiecza ziele rosiczki wykorzystywane było przez alchemików do produkcji eliksiru miłości oraz złota. Rosiczka stosowana była również jako afrodyzjak.

Reklama

Dodatkowo roślina wykorzystywana jest w przemyśle alkoholowym jako dodatek do produkcji nalewek (m.in. słynnego rosolisa), likierów oraz wódki. Jednakże pamiętać trzeba, że spożycie nadmiernej ilości wyrobów zawierających rosiczkę może działać drażniąco na błonę śluzową układu pokarmowego i powodować biegunki. Obecnie trwają obiecujące badania nad zastosowaniem właściwości rosiczki do złamania antybiotykoodporności szczepów bakterii. Nawet najbardziej zjadliwe bakterie na cewnikach czy materiałach opatrunkowych mają znacznie mniejszą szansę rozwoju i tracą swoją antybiotykooporną otoczkę, gdy są zestawione z ekstraktem z wybranych roślin. Należy jednak pamiętać, że ze względu na stan zagrożenia gatunku rosiczka objęta jest ścisłą ochroną, a surowiec używany w medycynie pozyskiwany jest ze specjalnie do tego przeznaczonych upraw.

Drapieżnictwo roślin w literaturze i filmie

Drapieżnictwo rosiczki przynosi skojarzenia z obrazami z filmu i literatury. Drapieżnictwo roślin jest często przedstawiane jako źródło grozy i niezwykłości. Motyw roślin drapieżnych pojawia się w wielu dziełach, budząc strach i fascynację.

Reklama

W literaturze motyw ten odnajdziemy na przykład w:
- „Dolinie konających” Arthura Conan Doyle'a, krótkiej opowieści o roślinie, która zabija ludzi;
- „Nawiedzonym dworze” Shirley Jackson, gdzie znajdziemy mroczny klimat i tajemniczą roślinność, która wydaje się żyć własnym życiem;
- „Dniu tryfidów” Johna Wyndhama – tu rośliny, które zyskują zdolność ruchu, polują na ludzi;
- „Małym sklepiku grozy” Charlesa B. Griffitha, gdzie roślina, która rośnie w sklepie, domaga się krwi;
- „Kwiatach zła” Charles'a Baudelaire'a, gdzie w poezji kwiaty stają się zarówno piękne, jak i niebezpieczne.
Natomiast w filmie na podstawie tego motywu powstały:
- „Demony” Mario Bavy, gdzie roślina zamienia ludzi w potwory;
- „Dzień tryfidów” (różne adaptacje) – tu drapieżne rośliny stają się zagrożeniem dla ludzkości;
- „Mały sklepik grozy” (różne adaptacje) – roślina, która rośnie w sklepie, domaga się krwi;
- „Gnijąca panna młoda” Tima Burtona – rośliny pojawiają się w ponurym, gotyckim świecie;
- „Strażnicy Galaktyki” – zobaczymy tu różnorodne kosmiczne rośliny, w tym także drapieżne formy.
Motyw drapieżnictwa roślin w literaturze i filmie wydaje się odzwierciedlać ludzkie obawy przed nieznanym, naturą oraz brakiem nad nią kontroli.

Jarosław Mytych, Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej

Reklama

Kraina Buka

Wysoczyznę Elbląską polecamy zwiedzać przy pomocy aplikacji Kraina Buka. To idealny przewodnik dla wszystkich aktywnych turystów chcących poznać urokliwe miejsca i zakątki Wysoczyzny Elbląskiej. Aplikacja pokaże najciekawsze miejsca, zabytki, pomniki przyrody i inne okoliczne atrakcje, które można odkrywać w trakcie urlopu lub wolnego weekendu. Zeskanuj kod QR, by pobrać aplikację.